Wojciech Tracichleb · Blog  · 39 min czytania

Świadectwo charakterystyki energetycznej domu – kiedy jest potrzebne, co mówi o domu i jak nie dostać świadectwa zza biurka

Świadectwo energetyczne dołączacie do zawiadomienia o zakończeniu budowy domu, ale jego wynik zapada dużo wcześniej – w projekcie i na budowie. Piszę, kiedy jest obowiązkowe, jak czytać EU, EK i EP, co przygotować dla osoby, która je sporządza, jak rozpoznać świadectwo, które nic o domu nie mówi, i co zmienia unijna dyrektywa z klasami A–G.

Świadectwo energetyczne dołączacie do zawiadomienia o zakończeniu budowy domu, ale jego wynik zapada dużo wcześniej – w projekcie i na budowie. Piszę, kiedy jest obowiązkowe, jak czytać EU, EK i EP, co przygotować dla osoby, która je sporządza, jak rozpoznać świadectwo, które nic o domu nie mówi, i co zmienia unijna dyrektywa z klasami A–G.

To temat, który pojawia się dopiero na końcu budowy. Dom stoi, kierownik budowy zbiera oświadczenia, geodeta robi inwentaryzację, a gdzieś między protokołem kominiarskim a pomiarami elektrycznymi pada pytanie: a kto zrobi świadectwo energetyczne? Wtedy łatwo wziąć z internetu najszybszą ofertę, zamówić, dostać plik i dołączyć go do zawiadomienia, nie patrząc, co w nim jest.

Mimo że świadectwo zamawia się na końcu, to jego wynik zapada dużo wcześniej: w projekcie, kiedy wybieracie źródło ciepła i wentylację, i na budowie, kiedy ktoś montuje okna, układa izolację i zmienia coś względem projektu. Świadectwo jest zapisem tych decyzji – albo powinno nim być. Od 2013 roku zajmuję się prawie wszystkim, co ma styczność ze stawianiem domów jednorodzinnych od strony technicznej, a w generalnym wykonawstwie organizuję też klientom komplet dokumentów do zakończenia budowy, więc świadectwa przechodzą mi przez ręce przy każdej budowie. Samych świadectw nie sporządzam. Dlatego wszystko, co niżej piszę o przepisach i o sposobie liczenia wyniku, sprawdziłem u źródła: w ustawie o charakterystyce energetycznej budynków, w Prawie budowlanym, w rozporządzeniu o metodologii, w unijnej dyrektywie i w dokumentach ministerstwa. Linki znajdziecie w treści.

Stan prawny w tym tekście: 23 października 2026 roku. Na końcu odpowiadam na pytania czytelników – o zmianie źródła ciepła w trakcie budowy, o świadectwie bez przyjazdu i o wyniku, który nie mieści się w wymaganiach.

Najkrótsza wersja

  • Nowy dom jednorodzinny potrzebuje świadectwa przy zakończeniu budowy. Od 28 kwietnia 2023 roku kopię albo wydruk świadectwa dołączacie do zawiadomienia o zakończeniu budowy albo do wniosku o pozwolenie na użytkowanie. Bez świadectwa zawiadomienie jest niekompletne. Wyjątki są wąskie: do zawiadomienia nie dołącza go dom do 70 m² powierzchni zabudowy budowany w uproszczonym trybie na własne potrzeby mieszkaniowe, a w ogóle nie wymaga się go dla budynku wolnostojącego poniżej 50 m² powierzchni użytkowej i budynku mieszkalnego przeznaczonego do użytkowania najwyżej 4 miesiące w roku.
  • Świadectwo sporządza osoba wpisana do wykazu osób uprawnionych w centralnym rejestrze prowadzonym przez ministerstwo. Może to być Wasz projektant albo kierownik budowy, ale tylko wtedy, gdy jest w tym wykazie. Właściciel domu sam sobie świadectwa nie zrobi.
  • Najważniejsza liczba to EP – zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną. Mówi, ile energii z paliw kopalnych potrzeba w przeliczeniu na rok i metr kwadratowy, ale zależy mocno od nośnika energii: prąd z sieci liczy się dwa i pół raza, drewno jedną piątą. Dlatego EP czytajcie razem z EU, czyli energią użytkową, która więcej mówi o samym budynku.
  • Świadectwo nie przewiduje rachunków. Liczy się je dla standardowego użytkowania i standardowego klimatu, a rozporządzenie wprost pisze, że z obliczonego zużycia nie wolno wnioskować o rzeczywistym.
  • Polskie prawo nie wymaga dziś wprost oględzin domu przed sporządzeniem świadectwa. Dane bierze się z dokumentacji technicznej, więc świadectwo jest tyle warte, ile dokumentacja opisuje dom tak, jak go zbudowano. Unijna dyrektywa z 2024 roku wymaga kontroli na miejscu, w odpowiednich przypadkach także zdalnej, ale Polska jej jeszcze nie wdrożyła.
  • Klasy A–G na świadectwie jeszcze nie obowiązują. Dyrektywa dała na to czas do 29 maja 2026 roku. Polski projekt rozporządzenia z klasami miał wejść w życie 30 czerwca 2026 roku i do dziś nie został ogłoszony.
  • Co zrobić teraz, jeśli dopiero budujecie: zbierajcie karty techniczne urządzeń i okien, pilnujcie, aby każda zmiana trafiła do projektu technicznego, i zamówcie świadectwo u osoby, która policzy dom z jego danych, a nie z cudzego projektu.

Czy i kiedy świadectwo jest Wam potrzebne

Obowiązek wynika z dwóch ustaw. Prawo budowlane, którego tekst jednolity ogłoszono w Dz.U. 2026 poz. 524, w art. 57 ust. 1 pkt 6a każe dołączyć do zawiadomienia o zakończeniu budowy albo wniosku o pozwolenie na użytkowanie budynku „kopię świadectwa charakterystyki energetycznej przekazanego w postaci papierowej albo wydruk świadectwa” w wersji elektronicznej. Ten punkt dodała ustawa z 7 października 2022 roku, ogłoszona w Dz.U. 2022 poz. 2206, i jest on w mocy od 28 kwietnia 2023 roku. Wcześniej przez kilka lat świadectwa do zawiadomienia nie dołączano, dlatego w starszych poradnikach znajdziecie informację, że przy własnym domu świadectwo nie jest potrzebne – dziś to nieaktualne.

Dla domu jednorodzinnego Prawo budowlane robi wyjątek w ust. 1b: do zawiadomienia o zakończeniu budowy nie dołącza się oryginału dziennika budowy, protokołów badań i sprawdzeń ani potwierdzeń odbioru przyłączy, z wyjątkiem protokołu szczelności instalacji gazowej. Ten wyjątek nie obejmuje świadectwa – punkt 6a nie jest w nim wymieniony. Zwróćcie też uwagę, że wyjątek dotyczy samego dołączania dokumentów. Badania instalacji i odbiory robi się tak samo, tylko protokoły zostają u Was.

Ustęp 1bb zwalnia ze świadectwa jeden rodzaj budowy: wolno stojący, najwyżej dwukondygnacyjny dom jednorodzinny o powierzchni zabudowy do 70 m², budowany na zgłoszenie w trybie art. 29 ust. 1 pkt 1a w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych inwestora. Dom na zwykłe zgłoszenie, z art. 29 ust. 1 pkt 1, tego wyjątku nie ma. O samym trybie budowy do 70 m² piszę osobno w tekście o domu na zgłoszenie do 70 m².

Druga ustawa to ustawa o charakterystyce energetycznej budynków, tekst jednolity w Dz.U. 2024 poz. 101. W art. 3 ust. 4 wymienia budynki, dla których świadectwa się nie wymaga. Dla budujących dom ważne są dwa punkty: budynek mieszkalny przeznaczony do użytkowania nie dłużej niż 4 miesiące w roku i budynek wolnostojący o powierzchni użytkowej poniżej 50 m². Te same budynki wyłącza wprost punkt 6a w Prawie budowlanym.

W tych przepisach pojawiają się trzy różne powierzchnie i warto ich nie mylić. 70 m² to powierzchnia zabudowy, czyli rzut domu na działkę. 50 m² to powierzchnia użytkowa, a „poniżej 50 m²” znaczy, że dom o powierzchni dokładnie 50 m² już się nie łapie. Na samym świadectwie jest jeszcze trzecia powierzchnia, Af – ogrzewana lub chłodzona powierzchnia kondygnacji netto. To do niej odnoszą się wszystkie wskaźniki liczone w kilowatogodzinach na metr kwadratowy rocznie.

Art. 3 ust. 1 ustawy wymaga świadectwa także przy sprzedaży i najmie budynku. Dla budującego oznacza to tyle, że dom, który kiedyś sprzedacie lub wynajmiecie, przejdzie do nowego właściciela czy najemcy ze świadectwem, którego nabywca nie może się zrzec, a jeśli świadectwo będzie sporządzone, w ogłoszeniu trzeba podać jego wskaźniki. Może to być świadectwo z zakończenia budowy, jeśli będzie jeszcze ważne, albo nowe.

Według art. 14 ustawy świadectwo jest ważne 10 lat od dnia sporządzenia, a traci ważność wcześniej, gdy roboty budowlano-instalacyjne zmieniły charakterystykę energetyczną domu. Ministerstwo podaje jako przykłady wymianę okien, wymianę źródła ciepła i docieplenie. Utrata ważności nie oznacza jednak, że musicie od razu zamówić nowe świadectwo. Według wyjaśnień ministerstwa obowiązek sporządzenia nowego powstaje dopiero przy sprzedaży albo najmie. Jeśli mieszkacie w domu sami, z ustawy nie wynika obowiązek odnawiania świadectwa – inną sprawą są warunki, które może stawiać na przykład umowa kredytowa.

Jeśli chcecie zamieszkać, zanim wykonacie wszystkie roboty, zamiast zawiadomienia potrzebna jest decyzja o pozwoleniu na użytkowanie, co wynika z art. 55 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, a świadectwo dołącza się wtedy do wniosku o nią. Samo zawiadomienie możecie złożyć w urzędzie na papierze lub elektronicznie przez portal e-Budownictwo. Organ nadzoru budowlanego ma 14 dni od jego doręczenia na sprzeciw, a jeśli dokumenty są niekompletne lub mają braki, nakłada obowiązek ich uzupełnienia. Zawiadomienie bez świadectwa to prosty przepis na opóźnienie wprowadzenia się. Pełną procedurę krok po kroku opisałem w tekście o odbiorze domu do użytkowania, a listę wszystkich formalności na końcu budowy w tekście o zakończeniu budowy domu.

Wasza sytuacja – co robić

Wasza sytuacjaCzy świadectwo jest potrzebneCo zrobić
Dom jednorodzinny na pozwolenie na budowę lub na zwykłe zgłoszenie, kończycie budowętak, kopia lub wydruk do zawiadomienia o zakończeniu budowy, chyba że budynek mieści się w wyłączeniach z trzeciego wierszazamówcie świadectwo, gdy dom jest skończony, a projekt techniczny ma naniesione wszystkie zmiany; nie składajcie zawiadomienia bez niego
Dom do 70 m² powierzchni zabudowy w trybie art. 29 ust. 1 pkt 1a, na własne potrzeby mieszkaniowedo zawiadomienia nie, art. 57 ust. 1bbświadectwo i tak będzie potrzebne, jeśli kiedyś sprzedacie lub wynajmiecie dom, o ile nie mieści się on w wyłączeniach z ustawy
Budynek wolnostojący o powierzchni użytkowej poniżej 50 m² albo dom przeznaczony do użytkowania najwyżej 4 miesiące w rokunie, to wyłączenia z ustawy o charakterystyce energetycznejsprawdźcie, czy powierzchnia użytkowa naprawdę jest poniżej 50 m², a nie równa 50
W trakcie budowy zmieniliście źródło ciepła, okna albo izolację względem projektutak, chyba że budynek mieści się w wyłączeniach z trzeciego wiersza; świadectwo musi opisywać dom po zmianachnajpierw zmiana w projekcie, którą wprowadza projektant, potem świadectwo z nowych danych; zmiana źródła gazowego, olejowego, odnawialnego czy sieciowego na paliwo stałe to odstąpienie istotne
Świadectwo jest, a po odbiorze wymieniacie źródło ciepła albo docieplacie domstare traci ważnośćnowe będzie potrzebne dopiero przy sprzedaży albo najmie
Bank kredytujący budowę pyta o EP albo o świadectwozależy od warunków Waszej umowy kredytowejzapytajcie bank przed zamówieniem świadectwa, jakiego dokumentu, z jakiego etapu i z jaką wartością wymaga

Charakterystyka energetyczna w projekcie a świadectwo – dwa różne dokumenty

Klienci często mylą te dwa dokumenty, ponieważ obydwa mają w nazwie charakterystykę energetyczną. Pierwszy powstaje na etapie projektu. Zgodnie z art. 34 ust. 3 pkt 3 lit. b Prawa budowlanego charakterystyka energetyczna jest częścią projektu technicznego, a rozporządzenie o zakresie projektu budowlanego w § 23 pkt 11 wymienia, co ma zawierać: między innymi właściwości cieplne przegród zewnętrznych, parametry sprawności instalacji ogrzewczej, wentylacyjnej i ciepłej wody oraz dane wykazujące, że przyjęte rozwiązania spełniają wymagania oszczędności energii. Projekt techniczny należy mieć przed rozpoczęciem robót, ale organowi składa się go dopiero razem z zawiadomieniem o zakończeniu budowy, z naniesionymi zmianami.

Drugi dokument, świadectwo, powstaje po budowie. Art. 6 ustawy pozwala oprzeć je na charakterystyce z projektu technicznego, ale z uwzględnieniem odstępstw od projektu, a art. 4 ust. 2 każe uwzględnić parametry techniczne konstrukcji, instalacji i źródła ciepła. Czyli świadectwo ma opisywać dom zbudowany, a nie dom zaprojektowany. Na wielu budowach projektowana charakterystyka to strona w projekcie, której nikt nie czyta, a w trakcie budowy zdarza się, że ściana wychodzi lepsza niż w adaptacji, ponieważ inwestor dołożył izolacji. Liczy się to, co faktycznie stoi.

Krąży też w sieci twierdzenie, że świadectwo trzeba dołączyć do wniosku o pozwolenie na budowę. To nieprawda. Do wniosku o pozwolenie dołącza się projekt zagospodarowania działki i projekt architektoniczno-budowlany, które organ zatwierdza. Świadectwo dołącza się na końcu, do zawiadomienia o zakończeniu budowy.

Ważna konsekwencja dla budujących: świadectwo odzwierciedla zmianę wprowadzoną na budowie, ale jej nie legalizuje. Zgodnie z art. 36b Prawa budowlanego odstąpienie od projektu technicznego jest dopuszczalne dopiero po wprowadzeniu zmian przez projektanta, a zmiany rozwiązań, które wcześniej uzgadniano, wymagają ponownego uzgodnienia. Jeśli zmiana dotyczy projektu architektoniczno-budowlanego, projektant kwalifikuje ją jako istotną lub nieistotną. Jedna zmiana jest w art. 36a ust. 5 pkt 7 wymieniona wprost jako istotna i dotyczy właśnie tematu tego tekstu: zmiana źródła ciepła do ogrzewania lub ciepłej wody z gazowego, olejowego, odnawialnego czy sieciowego na źródło na paliwo stałe. O tym, co da się zmienić w gotowym projekcie i jak, piszę w tekście o adaptacji projektu gotowego.

Co jest na świadectwie i jak je czytać

Wzór świadectwa dla budynku określa rozporządzenie z 28 marca 2023 roku, które zmieniło załączniki do rozporządzenia o metodologii z 2015 roku. Na pierwszej stronie znajdziecie numer świadectwa nadany w rejestrze, rodzaj i adres budynku, pole na zdjęcie budynku, rok oddania do użytkowania, metodę wyznaczania charakterystyki, obliczeniową lub zużyciową, powierzchnię Af, powierzchnię użytkową, datę ważności, stację meteorologiczną, z której danych liczono wynik, i najważniejszą część: wskaźniki EU, EK i EP, jednostkową emisję CO2 oraz udział odnawialnych źródeł energii. Obok EP Waszego domu jest kolumna „Wymagania dla nowego budynku według przepisów techniczno-budowlanych”.

Dalsze strony opisują dom: liczbę kondygnacji, kubaturę, rodzaj konstrukcji, przegrody ze współczynnikiem przenikania ciepła U uzyskanym i wymaganym, system ogrzewania, ciepłej wody, chłodzenia i wentylacji z ich sprawnościami, rozbicie wskaźników na poszczególne systemy i zalecenia, co można poprawić. Część z zaleceniami osoba sporządzająca musi wypełnić, chyba że nie ma uzasadnionej możliwości poprawy. Z przepisu nie wynika, że musicie te zalecenia wykonać.

Dla nowego domu świadectwo jest zawsze obliczeniowe. Metodę zużyciową, opartą na rachunkach, można stosować tylko dla budynku istniejącego i tylko po spełnieniu wszystkich warunków § 3 ust. 2 rozporządzenia o metodologii, w tym przy dokumentach zużycia z trzech lat.

WskaźnikCo mierzyCo z niego wyczytacieCzego nie wyczytacie
EU – energia użytkowa, kWh/(m²·rok)dla ogrzewania: ciepło, które dom traci przez przegrody i z powietrzem wentylacyjnym, pomniejszone o zyski; do tego ciepła woda i chłodzenie, jeśli jestjak dobra jest obudowa domu i wentylacja; wzór opisuje niskie wartości jako sygnał dobrych przegród, małych strat na wentylację i dobrego wykorzystania słońcajakie macie ogrzewanie i ile zapłacicie
EK – energia końcowa, kWh/(m²·rok)ile energii trzeba dostarczyć do domu z uwzględnieniem strat instalacjijak sprawne są systemy; niskie wartości wzór opisuje jako sygnał wysokosprawnych instalacjirzeczywistego zużycia, bo liczy się je dla standardowego użytkowania
EP – nieodnawialna energia pierwotna, kWh/(m²·rok)energia końcowa każdego nośnika przemnożona przez współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej, plus energia pomocnicza, na metr Afjak dom wypada wobec wartości z kolumny wymagań – to ta liczba jest z nią porównywanaczy dom jest ciepły; przy drewnie EP może być niższe od EK, przy prądzie z sieci jest dużo wyższe
ECO2 – t CO2/(m²·rok)emisja ze spalania paliw na potrzeby systemów domu, liczona z energii końcowejjak bardzo dom w eksploatacji zależy od paliwśladu węglowego materiałów i budowy
UOZE – %udział odnawialnych źródeł w energii końcowejile energii dostarczają źródła odnawialne; przy pompie ciepła część energii końcowej liczy się jako odnawialnaz jakiego źródła pochodzi energia odnawialna – wskaźnik sumuje wszystkie

Świadectwo domu obejmuje ogrzewanie, wentylację, ciepłą wodę, chłodzenie i energię pomocniczą, czyli prąd dla pomp, wentylatorów i automatyki. Oświetlenia wbudowanego w budynku mieszkalnym się nie liczy, a prądu na pralkę, płytę indukcyjną czy komputer świadectwo nie obejmuje wcale. To jeden z powodów, dla których nie pokaże Wam rachunku za prąd.

Na świadectwie nie ma liter ani kolorowej skali, bo obecny wzór klas energetycznych nie przewiduje, a strony, które piszą, że dom ma „klasę A” według świadectwa, opisują rozwiązania z dyrektywy lub z projektu, o których piszę niżej.

Jaki EP powinien mieć nowy dom

Wymagania dla domów projektowanych przez ostatnie lata wynikały z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych z 2002 roku, którego tekst jednolity jest w Dz.U. 2022 poz. 1225. Według § 329 dla domu jednorodzinnego od 31 grudnia 2020 roku cząstkowe EP na ogrzewanie, wentylację i ciepłą wodę wynosi 70 kWh/m² rocznie. Jeśli dom ma instalację chłodzenia, dolicza się ΔEPC = 5·Af,C/Af, czyli przy chłodzeniu całego domu wymaganie wynosi 75. Drugim wymaganiem są maksymalne współczynniki przenikania ciepła U przegród i okien z załącznika nr 2. To z nimi porównuje się U uzyskane, wpisane na świadectwie. Dla pomieszczeń o temperaturze co najmniej 16°C wynoszą:

PrzegrodaMaksymalne U od 31 grudnia 2020 roku, dla ścian, dachu, stropów i podłogi jako skorygowane UC
ściana zewnętrzna0,20 W/(m²·K)
dach, stropodach, strop pod nieogrzewanym poddaszem0,15 W/(m²·K)
podłoga na gruncie0,30 W/(m²·K)
strop nad nieogrzewaną piwnicą0,25 W/(m²·K)
okna, z wyjątkiem połaciowych, i drzwi balkonowe0,9 W/(m²·K)
okna połaciowe1,1 W/(m²·K)
drzwi zewnętrzne1,3 W/(m²·K)

Dla chłodniejszych pomieszczeń tabela podaje łagodniejsze wartości, więc jeśli świadectwo pokazuje wyższe U dla ściany zewnętrznej nieogrzewanego garażu, nie musi to oznaczać błędu. Inaczej ze ścianą między takim garażem a ogrzewanym domem – ona ma własne wymaganie, 0,30 W/(m²·K).

Czy to znaczy, że każdy kończony dzisiaj dom musi mieścić się w 70? Nie. Przepis przejściowy § 329a zachował wymagania z 2017 roku, czyli 95 kWh/m² rocznie, dla zamierzeń, dla których przed 31 grudnia 2020 roku złożono wniosek o pozwolenie, dokonano zgłoszenia albo wydano decyzję. Ministerstwo w swoich pytaniach i odpowiedziach pisze wprost, że o tym, które brzmienie przepisów stosować, decydują przepisy przejściowe i każdy przypadek trzeba rozpatrywać indywidualnie. EP powyżej 70 na świadectwie domu, który ruszył na starych zasadach, nie oznacza więc automatycznie niezgodności.

Od jesieni 2026 roku dochodzi jeszcze jedna warstwa. Dotychczasowe rozporządzenie o warunkach technicznych budynków z 2002 roku przestało obowiązywać we wrześniu 2026 roku, a nowego 23 października 2026 roku w Dzienniku Ustaw nie ma – sprawdziłem to tego dnia. Przez 18 miesięcy od 20 września 2026 roku projekt do pozwolenia albo zgłoszenia może powstać według dotychczasowych warunków, jeżeli złożycie w urzędzie oświadczenie, że chcecie je stosować. Wtedy według nich powstaje też projekt techniczny i zapadają wszystkie decyzje dla tej budowy. Mówi o tym art. 102a Prawa budowlanego, dodany ustawą ogłoszoną w Dz.U. 2026 poz. 1161. Projekt nowego rozporządzenia przewiduje dla domu jednorodzinnego EP 70, a od 1 stycznia 2030 roku 63 kWh/m² rocznie, ale to wciąż projekt. Szczegóły okresu przejściowego opisałem w tekście o warunkach technicznych 2026.

Jak przekłada się to na świadectwo? Objaśnienie do wzoru każe wpisywać w kolumnie wymagań wartości „obowiązujące na dzień sporządzenia świadectwa”, a nie odnosi się wprost do domów budowanych w okresie przejściowym. Wartość w kolumnie wymagań i wymagania, które obowiązują Waszą inwestycję, mogą się więc różnić i nie musi to oznaczać błędu w świadectwie. Kiedy je dostaniecie, sprawdźcie, z jaką wartością porównano Wasz dom i jakie wymagania obowiązywały projekt. Jeśli nie wiecie, według których, zapytajcie projektanta – to on o tym zdecydował.

Dlaczego EP potrafi zmylić

EP liczy się tak: energię końcową każdego nośnika mnoży się przez współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej w, dodaje energię pomocniczą, też przemnożoną przez współczynnik dla prądu, i dzieli przez Af. Współczynnik w podaje dostawca nośnika, a przy braku jego danych bierze się wartość z tabeli 1 rozporządzenia o metodologii w brzmieniu z 2023 roku. Dla domu jednorodzinnego liczą się przede wszystkim te wartości:

Nośnik energiiWspółczynnik w z tabeli 1
prąd z sieci2,50
gaz ziemny, olej opałowy1,10
ciepło sieciowe z ciepłowni węglowej1,30
biomasa, czyli drewno lub pellet0,20
energia słoneczna0,00

Drugą częścią równania jest sprawność, z jaką urządzenie zamienia nośnik w ciepło. Rozporządzenie każe przyjmować ją z danych producenta lub dostawcy źródła ciepła, a dopiero gdy ich brak, z tabeli 2. Tabela podaje na przykład 3,00 dla pompy ciepła powietrze/woda przy zasilaniu 35/28°C i 2,60 przy 55/45°C, 0,94 dla kondensacyjnego kotła gazowego do 50 kW przy 55/45°C, 0,70 dla kominka z zamkniętą komorą spalania i 0,99 dla grzejników elektrycznych.

Jak duża jest różnica między źródłami ciepła? Policzyłem, ile nieodnawialnej energii pierwotnej przypada na jedną kilowatogodzinę ciepła oddanego do domu, biorąc same współczynniki w i sprawności wytwarzania z tabeli. Nie jest to wskaźnik EP – aby dostać wkład ogrzewania do EP, należy to pomnożyć przez roczne zapotrzebowanie na ciepło i podzielić przez Af, a do pełnego EP dochodzą jeszcze ciepła woda i pozostałe systemy; a pominąłem też straty przesyłu, regulacji i akumulacji oraz energię pomocniczą. Pokazuje jednak kierunek:

Źródło ciepłaRachunek w / ηEnergia pierwotna na 1 kWh ciepła
grzejniki elektryczne2,50 / 0,992,53
kondensacyjny kocioł gazowy1,10 / 0,941,17
pompa ciepła powietrze/woda, wartość z tabeli przy 35/28°C2,50 / 3,000,83
ta sama pompa, przykładowa sezonowa sprawność 4,0 z danych producenta dla warunków tej instalacji2,50 / 4,000,63
kominek z zamkniętą komorą spalania0,20 / 0,700,29

Spośród tych źródeł najmocniej EP obniża drewno, ponieważ liczy się jako biomasa ze współczynnikiem 0,2. Pompa ciepła, choć działa na prąd ze współczynnikiem 2,5, wypada w tym porównaniu lepiej od gazu tylko wtedy, gdy jej sezonowa sprawność przekracza mniej więcej 2,14 – przy wartościach z tabeli tak jest, ale różnica jest mniejsza, niż spodziewa się wielu inwestorów. Dlatego tak ważne jest, jaką sprawność przyjmie osoba sporządzająca: wartość z danych konkretnego urządzenia może być wyższa albo niższa od tabelowej.

Gdy dom ma kilka źródeł ciepła, każde dostaje w obliczeniu udział w rocznym zapotrzebowaniu na ciepło, a udziały sumują się do jedności. W przykładzie z pompą ciepła o sprawności z tabeli: gdyby kominek pokrywał 30% potrzeb, energia pierwotna na kilowatogodzinę ciepła spadłaby z 0,83 do 0,67, czyli mniej więcej o 20%, a przy 50% – do 0,56, czyli o jedną trzecią. Tyle że udział ma odpowiadać temu, ile ciepła dane źródło rzeczywiście da przy tej instalacji i tym sposobie użytkowania. Samo istnienie kominka w salonie nie uzasadnia założenia, że ogrzeje on połowę domu. Kiedy na świadectwie domu z pompą ciepła i kominkiem widzicie bardzo niskie EP, sprawdźcie, jaki udział przyjęto dla kominka i czy to ma sens przy tym, jak zamierzacie mieszkać. Pamiętajcie też, że niskie EP nic nie mówi o tym, czy w kominku wolno palić i czym: sejmik województwa może to ograniczać w uchwale antysmogowej na podstawie art. 96 Prawa ochrony środowiska, więc sprawdźcie ją, zanim zaplanujecie kominek jako stałe źródło ciepła. O kominkach jako takich piszę w tekście o kominku w salonie.

Czy w takim razie EP mówi, czy dom jest ciepły? Nie mówi. Dwa domy o takim samym EP mogą mieć zupełnie różną obudowę: jeden dobrze ocieplony z kotłem gazowym, drugi słabszy z większym udziałem drewna. Jakość samego budynku lepiej widać w EU i w tabeli przegród ze współczynnikami U. Dlatego zawsze patrzcie na EP razem z EU.

Co zrobić w projekcie i na budowie, aby wynik był prawdziwy i dobry

Większość tego, co decyduje o świadectwie, ustala się na długo przed jego zamówieniem. Poniżej rzeczy, które mają największy wpływ, w kolejności, w jakiej pojawiają się na budowie.

Źródło ciepła i jego dane

Wybór źródła ciepła mocno zmienia EP, ponieważ zmienia współczynnik w. Równie ważne jest jednak to, jaką sprawność przyjmie osoba sporządzająca świadectwo. Rozporządzenie każe brać średnią sezonową sprawność wytwarzania z danych producenta, a nie dowolną wartość COP z materiału reklamowego. Na kilku budowach wynik nie wychodził, a przyczyną okazywała się źle przyjęta sprawność pompy ciepła. Aby ją dobrze przyjąć, należy rozumieć, jak urządzenie pracuje w tym konkretnym domu, przy tej temperaturze zasilania, a nie przepisać pierwszą wartość z katalogu. Dlatego zachowajcie kartę techniczną pompy z parametrami sezonowymi i informację, przy jakiej temperaturze zasilania pracuje Wasza instalacja – podłogówka i grzejniki dają tu różne wyniki. Jak działa sama pompa, opisałem w tekście o pompie ciepła powietrze-woda, a porównanie z kotłem w tekście pompa ciepła czy kocioł gazowy.

Szczelność budynku

Ten mechanizm warto znać przed budową. Metodologia liczy straty ciepła na niekontrolowaną infiltrację powietrza. Jeśli dom ma wentylację mechaniczną, a nie zrobiono próby szczelności, należy przyjąć w obliczeniach krotność wymiany powietrza n50 = 4 h−1. Jeśli próbę zrobiono, do obliczeń wchodzi zmierzony wynik – i to zarówno przy wentylacji mechanicznej, jak i grawitacyjnej. Sam pomiar niczego jednak nie gwarantuje – liczy się wartość, którą pokaże. Przy szczelnie wykonanym domu może wyjść niższa niż 4, przy nieszczelnym – wyższa.

Na szczelność duży wpływ mają montaż okien i drzwi, połączenia przegród i przejścia instalacji. Uważam, że ze wszystkich rzeczy, na które trzeba zwrócić uwagę podczas montażu okien, to, aby zostały one zamontowane szczelnie, jest najważniejsze. Od osoby, która liczy świadectwa moim klientom, usłyszałem też, że szczelny montaż wyraźnie poprawia wynik świadectwa – w obliczeniu widać to wtedy, gdy wynik próby szczelności trafi do świadectwa. O samym montażu piszę w tekście o ciepłym montażu okien.

Dwie rzeczy, których nie należy mylić. Próba szczelności budynku to pomiar całej obudowy domu, zupełnie co innego niż próba szczelności instalacji gazowej, której protokół dołączacie do zawiadomienia. A szczelność obudowy dotyczy powietrza, które ucieka przez szpary i nieszczelności. Uszczelnianie obudowy nie zastępuje wentylacji: dopływ i wywiew powietrza potrzebnego do oddychania projektuje projektant instalacji wentylacyjnej. Przy wentylacji innej niż mechaniczna nawiewna lub nawiewno-wywiewna warunki techniczne każą zapewnić dopływ powietrza przez urządzenia nawiewne w oknach albo innych częściach ścian zewnętrznych.

Wentylacja i rekuperacja

Rekuperator odzyskuje część ciepła z powietrza wywiewanego, a metodologia uwzględnia jego skuteczność przy obliczaniu strat ciepła na wentylację. To obniża w obliczeniu straty ciepła na wentylację, choć wentylatory rekuperatora zużywają prąd liczony jako energia pomocnicza; rekuperacja pomaga więc w EP, ale nie jest warunkiem jego spełnienia. Jako wykonawca po 2021 roku budowałem domy bez rekuperacji i za każdym razem udało się uzyskać wymagany współczynnik EP, choć faktycznie, było to trudniejsze. Jeśli nie chcecie montować rekuperacji, przedyskutujcie z architektem adaptującym Wasz projekt, jaką wartość EP osiągniecie bez niej. Porównanie obu rozwiązań znajdziecie w tekście rekuperacja czy wentylacja grawitacyjna.

Izolacja i przegrody

W nowych domach, które buduję, standard izolacji jest dziś wysoki: gruby styropian albo wełna na ścianach, grube docieplenie stropu lub dachu i szczelnie zamontowane okna. Na świadectwie widać to w tabeli przegród i w EU. Grubość izolacji dobiera się do wymaganego U i do tego, jak dom będzie ogrzewany – piszę o tym w tekście o grubości ocieplenia ścian. Mostki cieplne świadectwo uwzględnia tylko na tyle, na ile pozwalają dane, które dostanie osoba sporządzająca; tego, jak je wykonano, z biurka nie sprawdzi. Jak ich unikać na budowie, piszę w tekście o mostkach termicznych.

Zmiany w trakcie budowy

Zmieniacie coś w trakcie budowy? Każda zmiana, która dotyczy izolacji, okien, źródła ciepła albo wentylacji, ma trafić do projektu przez projektanta, zanim ją wykonacie, a świadectwo zamawiajcie dopiero wtedy, gdy projekt ma wszystkie zmiany. Świadectwo liczone z projektu sprzed zmian opisuje inny dom niż Wasz. Gdy zmiana jest na plus – grubsza izolacja, okna o niższym U – spadną straty ciepła przez przegrody. Gdy na minus, lepiej dowiedzieć się o tym od projektanta w trakcie budowy niż z kolumny wymagań na świadectwie.

Fotowoltaika

Rozporządzenie o metodologii nie wymienia fotowoltaiki z nazwy – słowo to w nim nie pada, a tabela współczynników ma tylko pozycję energii słonecznej z wartością 0,00. Jeśli panele są na dachu przed sporządzeniem świadectwa, podajcie ich dane osobie sporządzającej i zapytajcie, jak je uwzględniła. Jeśli planujecie je później, zaplanujcie przynajmniej instalację – piszę o tym w tekście o fotowoltaice na etapie projektu.

Co przygotować dla osoby, która sporządza świadectwo

Rozporządzenie mówi wprost, że dane do obliczeń określa się na podstawie budowlanej dokumentacji technicznej, a przy budynku istniejącym także obmiaru. Przy nowym domu to dokumentacja jest więc podstawą wyniku, a od tego, czy opisuje dom jak zbudowany, zależy, czy świadectwo mówi prawdę. Na końcu każdej budowy kompletuję dla klientów te same rzeczy: inwentaryzację geodezyjną, protokół kominiarski albo protokół rekuperacji, pomiary elektryczne i świadectwo charakterystyki energetycznej, a kierownik budowy dopisuje swoje oświadczenia; zawiadomienie składa się w imieniu inwestora. Osobie, która robi świadectwo, wysyłamy dane z projektu i informację, jak dom został naprawdę zrobiony – ona potrzebuje całego technicznego kwestionariusza, nie samego rzutu.

Poniższa lista to zestaw praktyczny. Nie jest to ustawowy wykaz załączników i w Waszym domu może być krótsza albo dłuższa, ale każda pozycja odpowiada czemuś, co jest na świadectwie lub w obliczeniach:

  • projekt techniczny z naniesionymi zmianami; opis tego, co zrobiono inaczej, pomaga osobie sporządzającej, ale nie zastępuje zmiany w projekcie,
  • przegrody jak wykonane: materiał ścian, rodzaj i grubość izolacji ścian, dachu lub stropu i podłogi na gruncie,
  • okna i drzwi zewnętrzne: współczynniki Uw i Ud z kart albo deklaracji producenta,
  • źródło ciepła i ciepłej wody: karta techniczna z parametrami sezonowymi, temperatura zasilania instalacji, rodzaj ogrzewania, podłogowe czy grzejniki, zasobnik,
  • przewody ciepłej wody: czy jest cyrkulacja i jak jest sterowana, jak izolowano przewody,
  • wentylacja: grawitacyjna czy mechaniczna, przy rekuperacji karta urządzenia ze skutecznością odzysku ciepła,
  • chłodzenie, jeśli jest, i jaka część domu jest chłodzona,
  • fotowoltaika, kolektory słoneczne, kominek – jeśli są,
  • protokół próby szczelności budynku, jeśli ją zrobiliście,
  • powierzchnie: użytkowa i ogrzewana, najlepiej z projektu albo inwentaryzacji.

Na świadectwie jest też pole na zdjęcie budynku. Przepisy nie mówią, kto je robi. Na moich budowach osoba sporządzająca robi je sama przy gotowym domu, a przy okazji widzi, co jest zbudowane.

Te same dokumenty przydadzą się Wam później, więc warto je trzymać razem z resztą papierów z budowy – piszę o tym w tekście o dokumentacji powykonawczej. Informacje, co jest potrzebne, aby oddać budynek do użytkowania, powinniście uzyskać u swojego kierownika budowy lub architekta adaptującego, więc listę dokumentów dla osoby sporządzającej świadectwo też warto z nim przejść.

Kto może sporządzić świadectwo i jak wybrać tę osobę

Według art. 16a ustawy świadectwo sporządza osoba wpisana do wykazu osób uprawnionych w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków. Art. 17 mówi, kto do tego wykazu trafia: osoba z pełną zdolnością do czynności prawnych, niekarana za przestępstwa wymienione w ustawie, która ukończyła studia inżynierskie lub inne studia wyższe i studia podyplomowe z zakresu charakterystyki czy audytu energetycznego, albo ma uprawnienia budowlane. Wpis sprawdzicie sami w wykazie osób uprawnionych – ministerstwo nazywa go wiarygodnym źródłem informacji i podkreśla, że nie pośredniczy w wyborze.

Czy może to zrobić Wasz projektant albo kierownik budowy? Może, jeśli jest wpisany do wykazu. Sama funkcja w procesie budowy takiego uprawnienia nie daje, a art. 16 ustawy wyłącza tylko właściciela i zarządcę budynku. Wy jako właściciele domu świadectwa sobie nie sporządzicie, nawet jeśli macie uprawnienia budowlane i wpis do wykazu.

Osoba uprawniona musi mieć obowiązkowe ubezpieczenie OC, przechowywać świadectwo przez 10 lat i przechowywać dokumenty i dane, na których je oparła, przez cały okres ważności świadectwa – tak stanowi art. 20 ust. 1. Świadectwo sporządza się w systemie teleinformatycznym rejestru, a dokument zawiera oświadczenie, że wygenerowano go z rejestru, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dostajecie je na papierze z numerem z rejestru i podpisem osobistym osoby uprawnionej lub w wersji elektronicznej z podpisem kwalifikowanym, zaufanym czy osobistym.

Mam od lat sprawdzoną osobę, która robi świadectwa moim klientom. Nic z tego nie mam poza tym, że klienci nie dostają głupot. Wybierając kogoś samodzielnie, nie porównujcie samej ceny – kwot tu nie podaję, a cena bez zakresu pracy nic nie mówi. Porównajcie, co jest w cenie: czy osoba prosi o dane jak wyżej, czy wystarczy jej numer projektu z katalogu; czy przyjeżdża zrobić zdjęcie i obejrzeć dom; czy przelicza sprawność źródła z karty urządzenia; czy poprawia świadectwo, gdy wyjdzie, że dane były błędne. Im więcej takich rzeczy, tym więcej pracy po jej stronie – i tym bardziej świadectwo opisuje Wasz dom.

Świadectwo zza biurka – co mówi prawo i jak je rozpoznać

W internecie łatwo kupić świadectwo „w 24 godziny, bez wychodzenia z domu”. Zanim ocenicie taką ofertę, warto wiedzieć, co dziś mówi prawo, ponieważ w sieci krążą dwie sprzeczne wersje: że to nielegalne i że wszystko jest w porządku.

Ustawa o charakterystyce energetycznej budynków nie wymaga dziś wprost oględzin budynku przed sporządzeniem świadectwa. W ustawie, w rozporządzeniu o metodologii ani w zmianie z 2023 roku nie ma przepisu o wizycie czy kontroli na miejscu. Zmiana z 2023 roku nie wprowadziła oględzin – dodała oświadczenie o wygenerowaniu dokumentu z rejestru, formę elektroniczną i karę za przekazanie jako świadectwa dokumentu sporządzonego poza rejestrem, a samo sporządzanie w systemie rejestru było w ustawie od 2014 roku. Prawo wymaga natomiast, aby świadectwo uwzględniało parametry techniczne konstrukcji, instalacji i źródła ciepła, i pozwala oprzeć je na charakterystyce z projektu z uwzględnieniem odstępstw. Świadectwo bez wizyty jest więc dopuszczalne, jeśli osoba sporządzająca dostała prawdziwe dane o domu. Problem zaczyna się wtedy, gdy ich nie dostała.

Unijna dyrektywa 2024/1275 idzie dalej. Jej art. 19 ust. 4 wymaga, aby świadectwa wydawali niezależni eksperci „na podstawie kontroli na miejscu, którą można w odpowiednich przypadkach przeprowadzić wirtualnie i z wykorzystaniem inspekcji wizualnej”. Polski projekt nowego rozporządzenia o metodologii przewiduje w świadectwie oświadczenie, że dokument sporządzono po kontroli na miejscu albo kontroli zdalnej. To jednak projekt, a dyrektywa wiąże państwo, nie osobę sporządzającą świadectwo – dopóki nie zostanie wdrożona, wizyty nikt od niej nie wymaga.

Widziałem i słyszę od klientów, że najtańsze świadectwa z ogłoszeń bywają kopią z innego budynku. Wtedy nikt nie liczy Waszego domu, tylko podstawia wynik z podobnego projektu. Art. 7 ustawy dopuszcza oparcie świadectwa na charakterystyce jednego z budynków, ale tylko w grupie budynków jednakowych, a nie dowolnie podobnych. Rzetelne świadectwo liczy się zgodnie z tym, jak dom jest zbudowany.

Po czym poznacie świadectwo, które niewiele mówi o Waszym domu:

  • osoba sporządzająca nie poprosiła o nic poza projektem albo jego numerem w katalogu,
  • w opisie systemów jest inne źródło ciepła, inna wentylacja albo inne okna niż te, które macie,
  • współczynniki U przegród są identyczne z katalogowym projektem, choć zmienialiście izolację,
  • sprawność pompy ciepła albo kotła wygląda na wartość z tabeli, choć przekazaliście kartę urządzenia,
  • udział kominka w ogrzewaniu jest wysoki, choć nikt Was nie pytał, jak zamierzacie z niego korzystać,
  • zdjęcie budynku nie przedstawia Waszego domu albo pokazuje wizualizację.

Kiedy dostaniecie świadectwo, sprawdźcie też podstawy: imię, nazwisko i numer wpisu osoby uprawnionej w wykazie, numer świadectwa, adres, datę i podpis, powierzchnie, opis przegród i urządzeń. Publiczny wykaz świadectw pokazuje numer, daty, adres i wskaźniki – 23 października 2026 roku było w nim ponad 3,4 mln pozycji. Pamiętajcie przy tym, że wpis do rejestru nie oznacza, że ktoś sprawdził obliczenia. Weryfikacja odbywa się później: losowo z urzędu lub na wniosek, według art. 36 ustawy i rozporządzenia w sprawie weryfikacji.

Co możecie zrobić z nierzetelnym świadectwem

Jako zlecający świadectwo możecie złożyć do ministra wniosek o jego weryfikację, gdy stwierdzicie nieprawidłowości. Weryfikacja na wniosek ma się zakończyć w terminie nie dłuższym niż 12 miesięcy, a wnioskodawca dostaje egzemplarz sprawozdania. We wniosku podajcie numer świadectwa i opiszcie konkretne rozbieżności: inne urządzenie, inne przegrody, inna powierzchnia – najlepiej z kartami technicznymi i fragmentami projektu jako dowodem. Aktualny sposób złożenia pisma sprawdźcie na stronie ministerstwa. Pamiętajcie, że weryfikacja ministra to co innego niż poprawienie dokumentu czy rozliczenie się z osobą, która go sporządziła – to sprawa Waszej umowy z nią.

Za rażące i oczywiste błędy stwierdzone w weryfikacji lub za dokument sporządzony poza rejestrem minister wykreśla osobę z wykazu. Według art. 41 ust. 1 ustawy grzywnie podlega między innymi ten, kto sporządza świadectwo bez wymaganych uprawnień lub wpisu, kto przekazuje jako świadectwo dokument sporządzony poza rejestrem, kto nie przekazuje świadectwa nabywcy czy najemcy i kto jako osoba uprawniona nie ma OC lub nie przechowuje danych. Grzywna w sprawach o wykroczenia wynosi od 20 do 5000 zł, co wynika z art. 24 § 1 Kodeksu wykroczeń. Nie jest to jednak ogólna kara za błędny wynik, a grzywna za nieprzekazanie świadectwa może Was dotyczyć dopiero przy sprzedaży albo najmie domu.

A co grozi Wam jako budującym? Skutki są inne. Bez świadectwa zawiadomienie o zakończeniu budowy jest niekompletne i organ nałoży obowiązek uzupełnienia. A jeśli zamieszkacie bez skutecznego zawiadomienia, organ nadzoru najpierw poucza, a gdy po 60 dniach od pouczenia dom nadal jest użytkowany bez skutecznego zawiadomienia albo wymaganego pozwolenia na użytkowanie, wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania – i może ją wymierzać ponownie, nie częściej niż co 30 dni, dopóki naruszenie trwa. Tę procedurę opisuje art. 59i Prawa budowlanego.

Co zrobić, gdy EP wychodzi powyżej wymagań

Zdarza się, że świadectwo pokazuje EP wyższe niż wartość w kolumnie wymagań. Ministerstwo w swoich odpowiedziach pisze jednoznacznie: jeśli oddawany budynek nie spełnia wymagań EP z przepisów, które go obowiązują, trzeba go doprowadzić do zgodności. Przypomina też, że to kierownik budowy oświadcza przy zawiadomieniu, że dom wykonano zgodnie z projektem i przepisami, a organ nadzoru sprawdza kompletność i prawidłowość dokumentów. Zanim jednak zaczniecie myśleć o przeróbkach, sprawdźcie po kolei:

  1. Jakie wymagania obowiązują Wasz dom. Według przepisów przejściowych dla zamierzeń sprzed 31 grudnia 2020 roku mogło to być 95, a nie 70. Zapytajcie projektanta, według jakich przepisów projektował.
  2. Czy dane w świadectwie opisują Wasz dom. Porównajcie opis przegród, okien, źródła ciepła i wentylacji z tym, co stoi. Na kilku budowach, które znam, przyczyną okazywała się źle przyjęta sprawność źródła ciepła.
  3. Czy w projekcie technicznym są wszystkie zmiany z budowy. Ministerstwo przyznaje, że odstąpienia od projektu mogą sprawić, że EP w świadectwie różni się od EP w projekcie – ale obowiązki projektanta i kierownika budowy co do zgodności z przepisami zostają.
  4. Czy to błąd świadectwa, czy budynku. Jeśli błąd jest w danych, poprawia go osoba sporządzająca. Jeśli jednak dom rzeczywiście wypada gorzej, rozwiązanie należy ustalić z projektantem i kierownikiem budowy – na przykład zmianę lub uzupełnienie źródła ciepła, dołożenie izolacji tam, gdzie się da, albo wentylację z odzyskiem ciepła.

Poprawienie samej liczby w świadectwie bez zmiany w domu lub w danych nie rozwiązuje problemu, tylko go przesuwa – podpis pod oświadczeniem o zgodności z przepisami składa kierownik budowy, a dom zostaje taki, jaki jest.

Co się zmienia – unijna dyrektywa i polskie wdrożenie

W maju 2024 roku weszła w życie przekształcona dyrektywa o charakterystyce energetycznej budynków 2024/1275, nazywana w skrócie EPBD. Większość jej przepisów państwa miały wdrożyć do 29 maja 2026 roku. Dyrektywa wiąże państwo, a nie inwestora: dopóki Polska nie zmieni ustawy i rozporządzeń, świadectwo sporządza się według dzisiejszych przepisów. Oto, co przewiduje dyrektywa i jak wygląda polskie wdrożenie na 23 października 2026 roku:

CoDyrektywa 2024/1275Polska, stan na 23 października 2026
Klasy na świadectwiedo 29 maja 2026 wzór z załącznika V i skala liter A–G, gdzie A to budynki bezemisyjne; państwa mogą wprowadzić A+obowiązuje wzór bez klas; projekt rozporządzenia RCL 12386852 przewiduje dwie klasy A+–G, według EP i według energii dostarczonej netto; miał wejść 30 czerwca 2026, nie został ogłoszony
Wizyta osoby sporządzającejkontrola na miejscu, w odpowiednich przypadkach zdalnaustawa nie wymaga wprost oględzin; projekt rozporządzenia przewiduje oświadczenie o kontroli na miejscu albo zdalnej
Ważnośćnajwyżej 10 lat10 lat; projekt: świadectwa według przepisów dotychczasowych zachowują ważność
Kiedy wydaje się świadectwomiędzy innymi dla budynków budowanych, po ważniejszej renowacji, sprzedawanych i wynajmowanychzakończenie budowy, sprzedaż, najem
Nowe budynkibezemisyjne: należące do podmiotów publicznych od 1 stycznia 2028, wszystkie nowe od 1 stycznia 2030; państwa mogą nie stosować tego do budynków z wcześniejszym wnioskiem o pozwoleniebrak przepisów wdrażających; projekt warunków technicznych zapowiada wymóg od 2030
Ślad węglowy w cyklu życia, GWPobliczany i ujawniany w świadectwie: od 1 stycznia 2028 dla nowych budynków powyżej 1000 m² powierzchni użytkowej, od 1 stycznia 2030 dla wszystkich nowych; ten sam wyjątek dla wcześniejszych wniosków o pozwoleniebrak przepisów wdrażających
Paszport renowacjisystem do 29 maja 2026; może być wydawany razem ze świadectwemprojekt rozporządzenia: możliwość sporządzenia pogłębionych zaleceń, które uzasadnienie traktuje jako paszport renowacji

Projektu ustawy wdrażającej dyrektywę w części o świadectwach w Rządowym Centrum Legislacji nie znalazłem; ostatni projekt ustawy o tym tytule pochodzi z lat 2021–2023 i z niego powstała zmiana z kwietnia 2023 roku. Projekt rozporządzenia z klasami, RCL 12386852, ma w RCL status otwartego, a ostatnia modyfikacja jego etapów pochodzi z 6 czerwca 2025 roku. Ustawa o charakterystyce energetycznej budynków od 2023 roku się nie zmieniła. W maju 2025 roku ministerstwo w odpowiedzi na interpelację poselską pisało, że pracuje nad nowym systemem rejestru, mającym wspomóc weryfikację świadectw. Daty wejścia klas w Polsce dziś nie da się podać i nie podaję jej.

Ważne, aby nie wyciągać z dyrektywy wniosków na wyrost. Budynek bezemisyjny w rozumieniu art. 2 pkt 2 dyrektywy to budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej, potrzebujący bardzo mało energii, bez emisji z paliw kopalnych na miejscu i z zerowymi albo bardzo niskimi emisjami operacyjnymi. Sama pompa ciepła nie czyni domu bezemisyjnym, jeśli obudowa jest słaba. A emisja CO2 na dzisiejszym świadectwie to emisja z eksploatacji, a GWP z dyrektywy obejmuje cały cykl życia budynku, łącznie z materiałami i budową.

Jeśli bierzecie kredyt na budowę, w którym bank daje lepsze warunki za energooszczędny dom, zapytajcie, jakiego dokumentu będzie wymagał i kiedy. U moich klientów bywało tak, że na etapie projektu bank prosił o oświadczenie projektanta, że EP będzie poniżej określonej wartości. Pilnuję wtedy, aby świadectwo po budowie tę wartość potwierdziło, ponieważ bank może o nie zapytać później. Więcej o samym kredycie piszę w tekście o kredycie na budowę domu.

Czego świadectwo nie mówi i czego nie załatwia

Świadectwo jest użytecznym dokumentem, ale łatwo przypisać mu więcej, niż potrafi. Ja traktuję je jako formalność, którą i tak trzeba zrobić porządnie – w mojej ocenie to obliczenie dużo prostsze od tych, jakie robi się na przykład przy projektowaniu domu pasywnego. Oto jego granice:

  • Nie przewiduje rachunków. Metoda obliczeniowa zakłada standardowe użytkowanie i standardowy klimat, a rozporządzenie wprost pisze, że wyniki „nie pozwalają wnioskować o rzeczywistym zużyciu energii w budynku”. Do tego nie obejmuje prądu na sprzęty domowe.
  • Nie służy do doboru źródła ciepła. Świadectwo podaje roczne zapotrzebowanie na energię w kWh/(m²·rok), a nie moc, jakiej potrzebuje pompa ciepła czy kocioł. Moc dobiera projektant instalacji z osobnych obliczeń.
  • Nie sprawdza jakości wykonania. Osoba sporządzająca liczy z danych. Nieszczelności, mostki cieplne i źle ułożoną izolację mogą pokazać próba szczelności, badanie kamerą termowizyjną i odbiory, nie świadectwo.
  • Nie zastępuje odbiorów i badań. Protokoły instalacji robi się niezależnie od świadectwa, nawet jeśli przy domu jednorodzinnym nie dołączacie ich do zawiadomienia.
  • Nie legalizuje zmian. Jeśli na budowie zmieniliście coś bez projektanta, świadectwo może to opisać, ale nie załatwia sprawy zmiany projektu.
  • Nie jest zatwierdzeniem przez urząd. Numer z rejestru oznacza, że dokument wygenerowano w systemie, a nie że ktoś sprawdził obliczenia.
  • Nie mówi, czy dom jest ciepły. EP zależy od nośnika energii; o obudowie więcej powie EU i tabela przegród.

Co krąży w sieci, a jest nieaktualne albo błędne

Przygotowując ten tekst, przeczytałem wiele poradników o świadectwach, które wysoko stoją w wyszukiwarce. Najczęściej powtarzają się takie tezy:

  • „Przy własnym domu świadectwo nie jest potrzebne, tylko przy sprzedaży”. To stan sprzed 28 kwietnia 2023 roku. Dziś świadectwo dołączacie do zawiadomienia o zakończeniu budowy, chyba że budujecie dom do 70 m² w uproszczonym trybie na własne potrzeby mieszkaniowe albo budynek mieści się w wyłączeniach ustawy.
  • „Świadectwo trzeba dołączyć do wniosku o pozwolenie na budowę”. Nieprawda. Projekt budowlany zawiera charakterystykę energetyczną w projekcie technicznym, a świadectwo dołącza się na końcu budowy.
  • „Na świadectwie jest klasa energetyczna od A+ do G”. Obecny wzór klas nie ma. Klasy przewiduje dyrektywa i polski projekt rozporządzenia, który nie wszedł w życie.
  • „Od 2023 roku obowiązują oględziny budynku”. Zmiana z 2023 roku oględzin nie wprowadziła. Wymaga ich dyrektywa i przewiduje projekt rozporządzenia.
  • „Świadectwo przez internet jest nielegalne”. Prawo nie zakazuje sporządzenia świadectwa bez wizyty. Wymaga, aby uwzględniało parametry Waszego domu – a tego bez danych o domu zrobić się nie da.
  • „Świadectwo trzeba odnawiać co 10 lat”. Po 10 latach traci ważność, ale nowe jest potrzebne dopiero przy sprzedaży albo najmie.
  • „Pompa ciepła daje dom w klasie A”. Klas na razie nie ma, a pompa ciepła ze współczynnikiem prądu 2,5 nie gwarantuje niskiego EP przy słabej obudowie albo źle przyjętej sprawności. Budynek bezemisyjny według dyrektywy wymaga też bardzo małego zapotrzebowania na energię.
  • „Za brak świadectwa grozi kara do 5000 zł”. Grzywna z ustawy dotyczy konkretnych czynów – głównie sprzedających, wynajmujących i osób sporządzających świadectwa. Dla budującego brak świadectwa oznacza niekompletne zawiadomienie, a zamieszkanie bez skutecznego zawiadomienia – procedurę kary za nielegalne użytkowanie.

Pytania czytelników

Poniżej trzy sytuacje, o które klienci pytają mnie, kiedy budowa zbliża się do końca.

„W trakcie budowy zamiast kotła gazowego z projektu zamontowaliśmy pompę ciepła. Czy osoba sporządzająca świadectwo może po prostu wpisać pompę?”

Może i musi, bo według art. 4 ust. 2 ustawy świadectwo ma uwzględniać parametry źródła ciepła, które naprawdę jest w domu. Ale kolejność ma znaczenie. Najpierw zmianę ocenia projektant: sprawdza, czy dotyczy ona także projektu architektoniczno-budowlanego, i jeśli tak, kwalifikuje ją jako istotną lub nieistotną. Zmianę w projekcie technicznym wprowadza przed jej wykonaniem, bo art. 36b ust. 2 Prawa budowlanego dopuszcza odstąpienie od projektu technicznego dopiero po tej zmianie, a jeśli rozwiązanie wcześniej uzgadniano, trzeba je uzgodnić ponownie. Do zawiadomienia dołączacie projekt techniczny już z tą zmianą. Dopiero potem świadectwo, liczone z danymi pompy: z kartą techniczną i sezonową sprawnością dla temperatury zasilania, jaką ma Wasza instalacja. Zamiana gazu na pompę ciepła zwykle poprawi EP. Inaczej byłoby przy zamianie gazu na kocioł na paliwo stałe – taka zmiana to w ustawie odstąpienie istotne, które przy budowie na pozwolenie wymaga decyzji o zmianie pozwolenia, a przy budowie na zgłoszenie – pozwolenia na budowę albo ponownego zgłoszenia, a nie tylko poprawki w projekcie technicznym.

„Firma z internetu proponuje świadectwo w 24 godziny, wystarczy przesłać projekt. Czy nadzór budowlany to przyjmie?”

Organ nadzoru przy zawiadomieniu sprawdza kompletność i prawidłowość dokumentów, a nie liczy domu od nowa. Prawo nie wymaga dziś wprost wizyty, więc samo to, że świadectwo powstało bez przyjazdu, nie jest powodem sprzeciwu. Pytanie brzmi raczej, czy ten dokument opisuje Wasz dom. Jeśli firmie wystarczy projekt z katalogu, a w trakcie budowy zmienialiście izolację, okna albo źródło ciepła, świadectwo opisze dom z katalogu. Zanim zamówicie, sprawdźcie wpis osoby w wykazie i zapytajcie, jakich danych potrzebuje. Jeśli poprosi o listę podobną do tej z sekcji o przygotowaniu dokumentów, to dobry znak, nawet bez przyjazdu. Jeśli wystarczy jej numer projektu – nie. Pamiętajcie też, że świadectwo zostaje z domem na 10 lat, o ile wcześniej nie straci ważności po zmianach charakterystyki, a jeśli w tym czasie dom sprzedacie, trafi do nabywcy.

„Dom skończony, świadectwo pokazuje EP 78, a w kolumnie wymagań jest 70. Co teraz?”

Najpierw nie panikujcie i sprawdźcie trzy rzeczy. Po pierwsze, jakie wymagania obowiązują Wasz dom: jeśli wniosek o pozwolenie złożyliście albo zgłoszenia dokonaliście przed 31 grudnia 2020 roku, przepis przejściowy § 329a mógł zachować wymaganie 95, a jeśli dom ma instalację chłodzenia, do 70 dolicza się ΔEPC. Po drugie, czy dane w świadectwie są prawdziwe: porównajcie opis źródła ciepła, jego sprawności, okien i izolacji z tym, co macie, i sprawdźcie, czy uwzględniono próbę szczelności, jeśli ją robiliście. Po trzecie, czy projekt techniczny ma naniesione zmiany z budowy. Jeśli po tych sprawdzeniach wynik dalej jest powyżej wymagań, ministerstwo pisze wprost, że budynek trzeba doprowadzić do zgodności z przepisami, które go obowiązują. Wtedy rozwiązanie ustalacie z projektantem i kierownikiem budowy, ponieważ to kierownik oświadcza przy zawiadomieniu, że dom wykonano zgodnie z przepisami.

Macie pytanie o swoją sytuację? Napiszcie przez formularz kontaktowy – najciekawsze przypadki opisuję w kolejnych aktualizacjach. Odpowiedzi to informacja o przepisach i praktyce budowy, nie porada prawna.

Co z tego wynika dla budujących

Świadectwo charakterystyki energetycznej zamawiacie na samym końcu budowy, ale jego treść ustalacie przez całą budowę. Wybór źródła ciepła, wentylacji, okien i izolacji w projekcie, szczelny montaż okien, karty techniczne urządzeń i każda zmiana naniesiona przez projektanta – wszystkie te decyzje trafiają do świadectwa albo z niego wypadają. Jeśli zbierzecie te dokumenty po drodze i zamówicie świadectwo u osoby, która policzy dom na tej podstawie, świadectwo będzie formalnością i prawdziwym opisem domu. Jeśli kupicie najszybsze z ogłoszenia bez przekazania danych o domu, ryzykujecie dokument, który formalnie wypełni wymóg załącznika, ale o Waszym domu niewiele powie. Kiedy już będziecie na etapie zawiadomienia, przejdźcie listę z tekstu o odbiorze domu do użytkowania, a czy dom energooszczędny się opłaca, piszę w tekście o domu energooszczędnym.

Źródła i stan prawny

  • Ustawa z 29 sierpnia 2014 roku o charakterystyce energetycznej budynków, Dz.U. 2024 poz. 101 – art. 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 13, 14, 16, 16a, 17, 20, 21, 31, 32, 36, 41.
  • Ustawa z 7 lipca 1994 roku – Prawo budowlane, Dz.U. 2026 poz. 524 ze zmianami – art. 34, 36a, 36b, 42, 54, 55, 57, 59i, 102a; art. 102a dodała ustawa z 31 lipca 2026 roku, Dz.U. 2026 poz. 1161.
  • Ustawa z 7 października 2022 roku o zmianie ustawy o charakterystyce energetycznej budynków oraz ustawy – Prawo budowlane, Dz.U. 2022 poz. 2206.
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 lutego 2015 roku w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej, Dz.U. 2015 poz. 376, ze zmianą Dz.U. 2023 poz. 697, która wprowadziła nowe współczynniki i wzory świadectw.
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 17 lutego 2015 roku w sprawie weryfikacji świadectw charakterystyki energetycznej, Dz.U. 2015 poz. 246.
  • Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Dz.U. 2022 poz. 1225 – § 328, 329, 329a, załącznik nr 2; stosowane w okresie przejściowym art. 102a Prawa budowlanego.
  • Ustawa z 27 kwietnia 2001 roku – Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2025 poz. 647 ze zmianami – art. 96, uchwały antysmogowe.
  • Rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, Dz.U. 2022 poz. 1679 – § 23 pkt 11.
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/1275 w sprawie charakterystyki energetycznej budynków – art. 2, 7, 12, 19, 20, 35.
  • Projekt rozporządzenia w sprawie metodologii, wdrażający dyrektywę, RCL 12386852; projekt rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, RCL 12412604 – oba niewydane na 23 października 2026.
  • Ministerstwo Rozwoju i Technologii: strona o świadectwach i pytania i odpowiedzi zaktualizowane 30 sierpnia 2023 roku; centralny rejestr charakterystyki energetycznej budynków.

Tekst opisuje stan prawny na 23 października 2026 roku. Ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Obliczenia w tabeli energii pierwotnej są poglądowe, z założeniami podanymi przy nich, i nie zastępują świadectwa sporządzonego dla Waszego domu. Przed złożeniem zawiadomienia o zakończeniu budowy sprawdźcie aktualne przepisy i wymagania z kierownikiem budowy.

Wróć do bloga

Powiązane artykuły

Wszystkie artykuły »