Dom parterowy czy piętrowy – co wybrać i dlaczego?

To pytanie pada na samym początku poszukiwań projektu. Zanim jeszcze zaczniecie przeglądać konkretne rzuty i wizualizacje, musicie odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie: czy Wasz wymarzony dom ma mieć jedną kondygnację, czy dwie? Ta decyzja wpłynie na wszystko, co nastąpi później – od wyboru działki, przez koszty budowy, aż po codzienne życie rodziny przez kolejne dekady.

Pytanie, które zadaje sobie każdy inwestor

Kiedy rozmawiam z klientami, którzy przychodzą do mnie na etapie planowania budowy, to właśnie od tego tematu często zaczynamy. Jedni mają już sprecyzowaną wizję i szukają potwierdzenia swoich wyborów. Inni są kompletnie zagubieni, bo przeczytali dziesięć artykułów w internecie i w każdym znaleźli sprzeczne informacje. Jedni eksperci twierdzą, że dom parterowy to jedyna sensowna opcja. Inni przekonują, że dom piętrowy jest tańszy i bardziej praktyczny. Prawda, jak to zwykle bywa, leży pośrodku – a właściwie zależy od Waszej konkretnej sytuacji.

Nie zamierzam Wam powiedzieć, że jedno rozwiązanie jest obiektywnie lepsze od drugiego. Takie uproszczenie byłoby nieuczciwe. Zamierzam natomiast rozłożyć ten temat na czynniki pierwsze, żebyście sami mogli podjąć świadomą decyzję. Taką, która będzie właściwa dla Waszej rodziny, Waszej działki i Waszego budżetu.

Trzy typy domów, które musicie rozróżnić

Zanim przejdziemy do porównywania zalet i wad, muszę wprowadzić pewne rozróżnienie, które często umyka osobom dopiero wchodzącym w temat budownictwa jednorodzinnego. Kiedy mówimy o domach wielokondygnacyjnych, powinniśmy wyróżnić dwa różne warianty.

Pierwszy to klasyczny dom piętrowy, w którym piętro ma pełną wysokość pomieszczeń. Ściany są pionowe od podłogi do sufitu, tak samo jak na parterze. Nad piętrem znajduje się zazwyczaj niewielki strych lub poddasze nieużytkowe, przykryte dachem.

Drugi wariant to dom z tak zwanym poddaszem użytkowym. W tym przypadku pomieszczenia na górnej kondygnacji mają skosy wynikające z konstrukcji dachu. Ściany kolankowe, czyli te pionowe fragmenty pod skosem, mogą mieć różną wysokość – od kilkudziesięciu centymetrów do ponad metra. Reszta ściany to już połać dachowa, która schodzi pod kątem.

To rozróżnienie jest istotne, bo skosy na poddaszu to temat, który budzi silne emocje. Dla jednych osób są nie do zaakceptowania, bo utrudniają aranżację i ograniczają możliwość ustawienia mebli przy ścianach. Dla innych stanowią element uroku, nadający wnętrzom przytulny charakter. Znam ludzi, którzy specjalnie szukali projektu z poddaszem użytkowym, bo marzyli o sypialni ze skosami. I znam takich, którzy po kilku latach mieszkania w domu z poddaszem przysięgli sobie, że następny dom będzie wyłącznie parterowy.

Jak jest w Waszym przypadku? To pytanie musicie sobie zadać, zanim pójdziecie dalej. Jeśli skosy Wam absolutnie nie odpowiadają, ale chcecie mieć dom dwukondygnacyjny, szukajcie projektów z pełnym piętrem. Jeśli nie macie w tej kwestii silnych preferencji, macie szerszy wybór.

Wygoda codziennego życia

Zacznijmy od aspektu, który będzie Wam towarzyszył każdego dnia przez następne kilkadziesiąt lat. Mówię o wygodzie użytkowania.

Osobiście uważam, że domy parterowe są wygodniejsze niż piętrowe. To moja subiektywna opinia, poparta wieloletnim doświadczeniem – zarówno z budów, jak i z rozmów z klientami mieszkającymi już w swoich domach. Brak schodów oznacza brak konieczności chodzenia w górę i w dół kilkanaście lub kilkadziesiąt razy dziennie. Zostawiliście telefon w sypialni, a siedzicie w salonie? W domu parterowym to kilka kroków. W domu piętrowym to wyprawa na górę.

Dom parterowy jest też łatwiejszy w sprzątaniu. Odkurzanie jednego poziomu zajmuje mniej czasu niż wchodzenie i schodzenie ze sprzętem. Jeśli korzystacie z robota sprzątającego, w domu parterowym wystarczy Wam jedno urządzenie na cały budynek. W domu piętrowym potrzebujecie albo dwóch robotów, albo musicie przenosić jednego między kondygnacjami. Pojawiają się wprawdzie na rynku urządzenia sprzątające potrafiące chodzić po schodach, ale to wciąż technologiczna ciekawostka, a nie standard.

Bezpieczeństwo to kolejny argument przemawiający za parterem. Małe dzieci i schody to połączenie wymagające ciągłej czujności – więcej o tym w artykule o wyborze projektu dla rodziny z dziećmi. Bramki zabezpieczające, nauka schodzenia i wchodzenia, ryzyko upadku – to wszystko odpada w domu parterowym. Ten sam argument dotyczy osób starszych lub z ograniczeniami ruchowymi. Jeśli budujecie dom, w którym zamierzacie mieszkać do późnej starości, brak schodów może okazać się bezcenny za dwadzieścia czy trzydzieści lat.

Z drugiej strony, dom piętrowy oferuje coś, czego w typowym domu parterowym trudno osiągnąć – wyraźny podział na strefę dzienną i sypialnianą. Kiedy salon, kuchnia i jadalnia znajdują się na parterze, a sypialnie na piętrze, te dwa światy są od siebie naturalnie oddzielone. Hałas z części dziennej nie dociera tak łatwo do sypialni. Goście przyjęci w salonie nie mają wglądu w to, czy łóżko jest pościelone. Domownik odsypiający nocną zmianę może spokojnie spać, podczas gdy reszta rodziny normalnie funkcjonuje na dole.

W domu parterowym takie oddzielenie stref też jest możliwe, ale wymaga albo większej powierzchni, albo przemyślanego projektu z dobrze zaplanowanym korytarzem. W wielu mniejszych domach parterowych sypialnie sąsiadują bezpośrednio z częścią dzienną, oddzielone tylko drzwiami. Nie każdemu to przeszkadza, ale warto mieć tego świadomość.

Działka i możliwości zabudowy

Teraz dochodzimy do aspektu, który często przesądza o wyborze – a który wielu inwestorów odkrywa dopiero, gdy już kupili działkę. Mówię o tym, że dom parterowy potrzebuje znacznie więcej miejsca niż dom piętrowy o tej samej powierzchni użytkowej.

Matematyka jest prosta. Jeśli chcecie mieć sto pięćdziesiąt metrów kwadratowych powierzchni użytkowej, dom parterowy zajmie na działce około stu trzydziestu do stu czterdziestu metrów kwadratowych powierzchni zabudowy. Dom piętrowy z taką samą powierzchnią użytkową może mieć zaledwie siedemdziesiąt do osiemdziesięciu metrów kwadratowych powierzchni zabudowy, bo piętro znajduje się nad parterem.

Ta różnica ma ogromne konsekwencje. Po pierwsze, dom parterowy wymaga szerszej działki. Po drugie, przy tych samych wymiarach działki dom parterowy zostawi Wam mniej miejsca na ogród. Po trzecie, możecie napotkać ograniczenia wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Wiele planów miejscowych określa maksymalną intensywność zabudowy, czyli stosunek powierzchni zabudowy do powierzchni działki. Jeśli plan dopuszcza zabudowę trzydziestu procent działki, a Wasza działka ma osiemset metrów kwadratowych, możecie zabudować maksymalnie dwieście czterdzieści metrów kwadratowych. Duży dom parterowy może się w tym limicie nie zmieścić, podczas gdy dom piętrowy o tej samej powierzchni użytkowej przejdzie bez problemu.

Dochodzi do tego kwestia odległości od granic działki. Przepisy wymagają zachowania minimum trzech lub czterech metrów od granicy, w zależności od tego, czy ściana ma okna. Dom parterowy o szerokości dwunastu metrów potrzebuje działki o szerokości co najmniej dwudziestu metrów, żeby zmieścić sam budynek z wymaganymi odległościami. Dom piętrowy o szerokości ośmiu metrów zmieści się na działce szesnastometrowej.

Na wąskiej działce dom parterowy może być po prostu niemożliwy do realizacji. Albo będzie tak wciskany między granice, że zostanie Wam zaledwie wąski pasek ogrodu z każdej strony. Jeśli działka jest mała lub wąska, dom piętrowy często okazuje się jedynym sensownym rozwiązaniem.

Koszty budowy – prawda i mity

Teraz dochodzimy do tematu, który interesuje chyba wszystkich – do pieniędzy. Powszechnie uważa się, że domy parterowe są droższe w budowie niż piętrowe. I generalnie jest to prawda, choć różnica nie jest tak dramatyczna, jak niektórzy sugerują.

Skąd ta różnica? Dom parterowy ma większą powierzchnię fundamentów i większą powierzchnię dachu niż dom piętrowy o tej samej powierzchni użytkowej. A fundamenty i dach to jedne z droższych elementów budowy. Jeśli możecie rozłożyć metry kwadratowe na dwie kondygnacje zamiast na jedną, zmniejszacie powierzchnię tych kosztownych elementów.

Trzeba jednak pamiętać, że dom piętrowy wymaga schodów, które w zależności od materiału i wykończenia stanowią zauważalny wydatek. Dom piętrowy potrzebuje też stropu nad parterem, który musi być odpowiednio wytrzymały, żeby udźwignąć kondygnację mieszkalną. W domu parterowym strop nad pomieszczeniami jest lżejszy, bo nad nim jest tylko nieużytkowy strych.

Realistycznie patrząc, przy porównywalnej powierzchni użytkowej i standardzie wykończenia, dom parterowy może być droższy o kilka do kilkunastu procent. To nie jest przepaść, ale przy większych budżetach mówimy o różnicy, która pozwoliłaby wykończyć dodatkowe pomieszczenie. Dla niektórych to argument decydujący, dla innych nieistotny przy innych zaletach parteru.

Warto też pomyśleć o kosztach eksploatacji. Dom parterowy, przez większą powierzchnię przegród zewnętrznych w stosunku do kubatury, może być nieco droższy w ogrzewaniu. Z drugiej strony, brak schodów eliminuje jedno z miejsc, przez które ucieka ciepło między kondygnacjami. W praktyce różnice w rachunkach za ogrzewanie między dobrze zaizolowanym domem parterowym a dobrze zaizolowanym domem piętrowym są minimalne.

Konstrukcja dachu i możliwości adaptacji

Jest jeszcze jeden aspekt techniczny, o którym warto wspomnieć – konstrukcja dachu i związane z nią możliwości.

W domach parterowych coraz częściej stosuje się wiązary prefabrykowane zamiast tradycyjnej więźby dachowej. Wiązary to gotowe elementy konstrukcyjne, produkowane w fabryce według dokładnych obliczeń, przywożone na budowę i montowane w ciągu jednego lub dwóch dni. Są tańsze od tradycyjnej więźby, szybsze w montażu i eliminują ryzyko błędów wykonawczych, które mogą się zdarzyć przy ręcznym cięciu drewna na budowie.

Jeśli Wasz projekt przewiduje tradycyjną więźbę dachową, a budujecie dom parterowy, prawie zawsze można zmienić konstrukcję dachu na wiązary. To pozwala często zrezygnować ze ścian nośnych wewnątrz budynku, które w przypadku tradycyjnej więźby podpierają konstrukcję dachu. W domu parterowym z wiązarami wszystkie ściany wewnętrzne mogą być działowymi, co daje większą swobodę aranżacji i ewentualnych przyszłych przeróbek.

W przypadku domów piętrowych sytuacja jest bardziej złożona i nie zawsze można łatwo zamienić więźbę na wiązary. Warto to sprawdzić z architektem na etapie wyboru projektu.

Perspektywa długoterminowa

Budujecie dom, w którym prawdopodobnie zamierzacie mieszkać przez najbliższe dwadzieścia, trzydzieści, a może i więcej lat. Warto więc pomyśleć o tym, jak Wasze potrzeby mogą się zmienić w tym czasie.

Jeśli macie małe dzieci, dziś martwicie się o bramki na schodach i ryzyko upadku. Za piętnaście lat te same dzieci będą nastolatkami, które docenią własny pokój na piętrze, z dala od rodzicielskiej kontroli. Za trzydzieści lat, kiedy dzieci wyprowadzą się z domu, zostaniecie z pustymi pokojami na górze i schodami, które z każdym rokiem będą się wydawać bardziej strome.

Dom parterowy jest pod tym względem bardziej uniwersalny. Będzie tak samo wygodny, gdy macie trzydzieści lat, jak i gdy będziecie mieli siedemdziesiąt. Nie wymaga adaptacji na potrzeby osób starszych, bo od początku jest pozbawiony barier architektonicznych.

Z drugiej strony, dom piętrowy oferuje możliwość etapowania wykończenia. Możecie wykończyć parter, wprowadzić się i mieszkać wygodnie, a piętro wykańczać stopniowo, w miarę jak będzie potrzebne i jak pozwoli na to budżet. W domu parterowym wszystkie pomieszczenia są na tym samym poziomie, więc trudniej jest funkcjonować z częściowo niewykończonymi pokojami.

Jak podjąć decyzję?

Po przeanalizowaniu wszystkich argumentów mogę powiedzieć jedno – nie ma uniwersalnie lepszego rozwiązania. Są tylko rozwiązania lepsze lub gorsze dla konkretnej sytuacji.

Jeśli Wasza działka jest niewielka lub wąska, dom piętrowy może być jedyną opcją. Jeśli działka jest duża i chcecie maksymalnego komfortu codziennego życia, dom parterowy będzie prawdopodobnie lepszym wyborem. Jeśli budżet jest napięty i liczy się każda złotówka, dom piętrowy pozwoli zaoszczędzić na fundamentach i dachu. Jeśli w rodzinie są osoby starsze lub z ograniczeniami ruchowymi, dom parterowy eliminuje bariery architektoniczne.

Zanim podejmiecie ostateczną decyzję, polecam proste ćwiczenie. Wyobraźcie sobie typowy dzień w każdym z wariantów. Od porannego wstawania, przez codzienne czynności, aż po wieczorne kładzenie się spać. Gdzie będziecie chodzić? Ile razy wejdziecie i zejdziecie po schodach? Gdzie będziecie spędzać czas z rodziną? Gdzie będziecie pracować, jeśli pracujecie z domu? Ta wizualizacja często podpowiada więcej niż wszystkie tabele porównawcze.

I jeszcze jedna rada na koniec. Obejrzyjcie osobiście kilka domów parterowych i kilka piętrowych, nawet jeśli to będą domy znajomych lub prezentowane na dniach otwartych przez deweloperów. Nic nie zastąpi osobistego doświadczenia przestrzeni. Zdjęcia i rzuty mogą wprowadzać w błąd. Dopiero stojąc w konkretnym pomieszczeniu, poczujecie, czy to jest przestrzeń, w której chcielibyście mieszkać.

Podsumowanie

Wybór między domem parterowym a piętrowym to jedna z pierwszych i najważniejszych decyzji w procesie planowania budowy. To pytanie pojawia się jeszcze zanim staniecie przed dylematem projekt gotowy czy indywidualny. Oba rozwiązania mają swoje zalety i wady. Dom parterowy oferuje większą wygodę codziennego życia, brak schodów i uniwersalność na lata. Dom piętrowy wymaga mniejszej działki, jest zazwyczaj tańszy w budowie i zapewnia lepsze oddzielenie strefy dziennej od nocnej. Klucz do dobrej decyzji leży w uczciwej analizie Waszych priorytetów, możliwości działki i długoterminowych planów. Nie ma jednej słusznej odpowiedzi, jest tylko odpowiedź właściwa dla Waszej rodziny.

Jeśli chcecie zgłębić temat wyboru projektu i poznać wszystkie aspekty, które warto wziąć pod uwagę przed budową, zachęcam do sięgnięcia po moją książkę „Od marzenia do wprowadzenia". Znajdziecie w niej szczegółowy przewodnik po całym procesie budowy domu – od pierwszych marzeń, przez wybór działki i projektu, aż po wykończenie i wprowadzenie się do własnych czterech ścian.