Wojciech Tracichleb · Blog  · 29 min czytania

POLSTR zamiast WIBOR – co to znaczy dla kredytu na budowę domu

WIBOR znika z nowych umów, a jego miejsce ma zająć POLSTR. Piszę, co się zmienia i od kiedy, co z kredytem budowlanym wypłacanym w transzach, czy podpisywać aneks od banku i jak porównać stałą stopę ze zmienną, żeby nie kierować się samą nazwą wskaźnika.

WIBOR znika z nowych umów, a jego miejsce ma zająć POLSTR. Piszę, co się zmienia i od kiedy, co z kredytem budowlanym wypłacanym w transzach, czy podpisywać aneks od banku i jak porównać stałą stopę ze zmienną, żeby nie kierować się samą nazwą wskaźnika.

Jest jedna rzecz, która przy budowie domu nigdy nie przestaje robić wrażenia: rata kredytu hipotecznego. W kredycie ze zmiennym oprocentowaniem jej wysokość zależy od wskaźnika, a w polskich kredytach hipotecznych przez lata był nim WIBOR, który właśnie dostał datę końca. Dla nowych umów ma go zastąpić POLSTR, a stare umowy będą na WIBOR spłacane jeszcze przez dekadę. Piszę o tym, bo to znowu jest temat, który jest i będzie długo na czasie: dotyczy każdego, kto dopiero planuje kredyt na budowę, kto jest w trakcie wypłat transz i kto spłaca dom od lat.

Od razu uczciwie: nie jestem doradcą kredytowym i nigdy nie pracowałem przy kredytach ani ubezpieczeniach. Od 2013 roku zajmuję się budową domów jednorodzinnych, a sam jako inwestor budowałem własny dom, więc patrzę na kredyt od strony budowy, nie banku – od strony harmonogramu, transz i raty, która zostaje na lata. Wszystko, co niżej piszę o reformie, sprawdziłem w komunikatach Komisji Nadzoru Finansowego, w dokumentach administratora wskaźników i w przepisach.

Stan reformy w tym tekście: 20 października 2026 roku. Wartości wskaźników podaję z datą, bo zmieniają się codziennie. Na końcu znajdziecie pytania czytelników – trzy konkretne sytuacje kredytowe rozpisane krok po kroku.

Najkrótsza wersja

  • Nowe umowy: Komisja Nadzoru Finansowego oczekuje, że od 1 stycznia 2027 roku banki nie będą już zawierać umów z WIBOR. W kredytach ze zmienną stopą ma go zastąpić POLSTR – grupa robocza zaleca bankom jego odmianę o nazwie POLSTR 1M Stopa Składana, choć to zalecenie nie jest obowiązkowe. Obok takich kredytów banki mają oferować stałą lub okresowo stałą stopę.
  • Stare umowy: WIBOR dla terminów 1M, 3M i 6M ma być liczony do 31 grudnia 2036 roku. Inne terminy kończą się wcześniej, na przykład WIBOR 1Y jest wyznaczany tylko do 21 grudnia 2026 roku, więc sprawdźcie pełną nazwę wskaźnika w umowie. Wasza umowa nie zmieni się sama 1 stycznia 2027 roku. W czerwcu 2026 roku uznano, że nie trzeba wyznaczać ustawowego zamiennika, więc dziś nie ma przepisu, który automatycznie przepisuje umowy na POLSTR.
  • Kredyt na budowę w transzach: sama wypłata transzy w 2027 roku z umowy podpisanej w 2026 roku nie przenosi kredytu na nowy wskaźnik. Rozstrzyga treść Waszej umowy – i o to trzeba zapytać bank przed podpisaniem.
  • Nazwa wskaźnika nie mówi, czy kredyt jest tańszy. POLSTR 1M Stopa Składana z 20 października 2026 roku był niższy od WIBOR 3M z 19 października o około 0,35 punktu procentowego, ale bank może to wyrównać marżą. Porównujcie całe oprocentowanie i RRSO ofert policzonych na tych samych założeniach.
  • Aneks od banku to dziś propozycja zmiany umowy, którą możecie negocjować albo odrzucić. Ochrona, o której czytacie w prasie, czyli dwa miesiące na decyzję i zakaz podwyżki marży, pochodzi z projektu rządowego, który nie obowiązuje.
  • Stała czy zmienna to wciąż ważniejsza decyzja niż WIBOR czy POLSTR. Przy stałej stopie zwróćcie uwagę na koszt nadpłaty, jeśli planujecie np. sprzedać mieszkanie po przeprowadzce.

Co się zmienia i od kiedy

Administrator wskaźnika, GPW Benchmark, ogłosił 18 maja 2026 roku, że zaprzestanie opracowywania WIBOR. To element przejścia na nowy wskaźnik, które nadzór i rynek przygotowują od 2022 roku. Tego samego dnia KNF opublikowała komunikat, w którym napisała dwie rzeczy ważne dla Was. Po pierwsze, oczekuje, że banki i inni kredytodawcy do 31 grudnia 2026 roku przestaną zawierać nowe umowy z WIBOR. Po drugie, od 1 stycznia 2027 roku WIBOR ma służyć już tylko do obsługi umów zawartych wcześniej, a ostatnim dniem jego publikacji będzie 31 grudnia 2036 roku.

To „oczekiwanie nadzoru”, nie zakaz wpisany w prawo. Banki podlegają jednak nadzorowi KNF, a oferta już się zmienia. Pierwszy bank wprowadził kredyty hipoteczne na POLSTR do nowej sprzedaży już od 3 września 2026 roku.

Ważniejsze jest to, czego w tym planie nie ma. Wiosną 2025 roku mapa drogowa reformy zakładała, że w 2027 roku minister finansów wskaże w akcie wykonawczym zamiennik WIBOR i spread korygujący, a od 2028 roku wszystkie umowy zostaną przeliczone. Ten plan jest już nieaktualny, bo w czerwcu 2026 roku Komitet Stabilności Finansowej uznał, że nie ma potrzeby wyznaczać zamiennika, a przedstawiciel ministra finansów poinformował, że taki akt nie jest potrzebny. Opisuje to zaktualizowana mapa drogowa z 30 czerwca 2026 roku. Stare umowy mogą więc działać na WIBOR do końca okresu przejściowego albo zostać zmienione wcześniej – aneksem, na podstawie zapisów już zawartych w umowie, a w przyszłości także z mocy prawa, jeśli prawo zostanie zmienione.

Trzecia rzecz, którą łatwo przeoczyć: Komitet Sterujący Narodowej Grupy Roboczej, który prowadzi reformę, pisze, że POLSTR ma być stosowany w nowych umowach „obok oferty ze stałą stopą lub okresowo stałą stopą procentową”. Nie każdy nowy kredyt będzie więc na POLSTR. Część będzie na stałej stopie przez co najmniej pięć lat.

Skąd w sieci tyle tekstów o WIRON? W 2022 roku grupa robocza wybrała na następcę WIBOR wskaźnik nazwany najpierw WIRD, a potem WIRON. Teksty z lat 2022–2024 piszą, że WIRON zastąpi WIBOR w 2025 roku, a umowy zostaną przeliczone rozporządzeniem. W grudniu 2024 roku grupa robocza zmieniła tę decyzję i wybrała inny wskaźnik, któremu w styczniu 2025 roku nadano nazwę POLSTR. GPW Benchmark wyznacza go oficjalnie od 2 czerwca 2025 roku. WIRON nadal jest publikowany, ale nie jest już kandydatem na następcę WIBOR. Jeśli trafiacie na tekst, w którym WIRON zastępuje WIBOR, a WIBOR kończy się w 2025, 2027 albo 2028 roku – to jest stan, który już nie obowiązuje. Jeśli macie kredyt oparty na WIRON, o jego dalszy los zapytajcie bank – tego w dokumentach nadzoru nie znalazłem.

DataCoStatus
2 czerwca 2025 rokuGPW Benchmark zaczyna oficjalnie wyznaczać POLSTRfakt
12 września 2025 rokugrupa robocza rekomenduje bankom POLSTR 1M Stopa Składana dla nowych kredytów konsumenckich i hipotecznych o zmiennej stopierekomendacja, niewiążąca
18 maja 2026 rokuogłoszenie zaprzestania WIBOR; komunikat KNF o oczekiwaniach wobec bankówdecyzja administratora, oczekiwanie nadzoru
czerwiec 2026 rokuKomitet Stabilności Finansowej i ministerstwo finansów: zamiennik ustawowy niepotrzebnystanowisko na 30 czerwca 2026 roku
do 31 grudnia 2026 rokuostatnie nowe umowy z WIBORoczekiwanie nadzoru
31 grudnia 2036 rokuostatni dzień publikacji WIBOR 1M, 3M i 6Mdecyzja administratora

Czym POLSTR różni się od WIBOR i jak to wpływa na ratę

Według regulaminu wskaźnika WIBOR odpowiada na pytanie, po jakim oprocentowaniu banki z panelu mogłyby złożyć u siebie nawzajem depozyt na jeden, trzy albo sześć miesięcy. Banki nie wpisują tych wartości dowolnie – regulamin każe im wyznaczać kwotowania według tak zwanej kaskady danych, w pierwszej kolejności w oparciu o dane z ich transakcji, a gdy takiego wyliczenia nie da się zrobić – jako kwotowania wiążące. Wskaźnik jest ustalany z góry na cały ten okres, więc zawiera oczekiwania banków co do przyszłych stóp procentowych.

POLSTR powstaje inaczej, bo w standardowej metodzie jest średnią z rzeczywistych transakcji, w których banki i inne instytucje finansowe pożyczają sobie złotówki bez zabezpieczenia na jeden dzień. Liczą się tylko transakcje od 50 mln zł, a skrajne – po jednej czwartej wolumenu z dołu i z góry – są odrzucane. Wartość za dany dzień jest publikowana w następnym dniu roboczym. Gdy transakcji jest za mało, administrator wyznacza ją według procedury zastępczej opisanej w regulaminie. Administrator, opisując wskaźnik w regulaminie POLSTR, nazywa go bliskim stopie wolnej od ryzyka, bo w ograniczonym stopniu zawiera oczekiwania co do przyszłych stóp oraz ryzyko płynności i ryzyko kredytowe banków.

Do nowych kredytów grupa robocza zaleca jednak nie jednodniowy POLSTR, tylko POLSTR 1M Stopa Składana. Zalecenie nie jest obowiązkowe – bank może zastosować POLSTR w inny sposób albo inny wskaźnik zgodny z prawem, dlatego liczy się nazwa wskaźnika w Waszej umowie. To złożenie dziennych wartości POLSTR z ostatniego miesiąca, liczone z procentem składanym. KNF opisuje ten wskaźnik jako „patrzący wstecz”: stopniowo uwzględnia to, co już się wydarzyło na rynku, także zmiany stóp NBP.

Jak to przekłada się na ratę? Grupa robocza zarekomendowała bankom w nowych kredytach miesięczny okres odsetkowy i wartość wskaźnika znaną przed jego rozpoczęciem. Przy takiej umowie oprocentowanie może zmieniać się co miesiąc, ale na każdy miesiąc znacie je z góry. Jeśli dzienna stawka POLSTR trwale zmieni poziom, po około miesiącu wypadną ze wskaźnika miesięcznego stare dni i będzie on odzwierciedlał już tylko nowy poziom – liczbowo minimalnie wyższy od stawki dziennej, bo liczy się go z procentem składanym. Rata zmieni się przy kolejnym ustaleniu oprocentowania według umowy.

Tu warto rozdzielić cztery rzeczy, które w rozmowie z bankiem często się zlewają: nazwę wskaźnika, na przykład WIBOR 3M albo POLSTR 1M Stopa Składana, dzień, z którego bank bierze jego wartość, okres, na jaki ustala oprocentowanie, i terminy płatności rat. Oznaczenie „3M” samo nie mówi, jak często zmienia się Wasza rata – mówi to umowa. Przy kredycie budowlanym rata może się zmienić także w miesiącu, w którym wpływa nowa transza, bo rośnie kwota, od której liczone są odsetki.

WIBOR 3MPOLSTR 1M Stopa Składana
Z czego powstajez kwotowań banków z panelu na depozyt na 3 miesiące, wyznaczanych z danych o ich transakcjach albo, gdy to niemożliwe, wiążącychze złożenia dziennych stawek z rzeczywistych transakcji jednodniowych z ostatniego miesiąca
W którą stronę patrzyw przód, na cały terminwstecz, na miniony miesiąc
Zawiera oczekiwania co do przyszłych stóptakw ograniczonym stopniu
Jak często zmienia się oprocentowanie kredytuzależnie od umowyw rekomendacji dla nowych kredytów: co miesiąc, wartość znana z góry
Wartość według GPW Benchmark3,89% z 19 października 2026 roku3,53946% z 20 października 2026 roku

Różnica około 0,35 punktu procentowego między tymi dwiema wartościami nie znaczy, że kredyt na POLSTR będzie tańszy. Bank ustala marżę, a oprocentowanie to wskaźnik plus marża, w aneksie czasem także plus spread korygujący. W przypadku kredytu hipotecznego nawet niewielkie obniżenie prowizji lub marży przekłada się na duże oszczędności: w przykładzie, który liczę niżej, marża niższa o 0,10 punktu to rata mniejsza o 35,82 zł i 10 744 zł mniej odsetek przez 25 lat, jeśli wskaźnik się nie zmienia. Dokładnie z tego powodu przy porównaniu ofert patrzcie na sumę wskaźnika i marży. RRSO porównujcie tylko między ofertami policzonymi na tę samą kwotę, okres, harmonogram transz i karencję oraz z tymi samymi produktami dodatkowymi. Przy zmiennej stopie bank liczy RRSO przy założeniu, że oprocentowanie się nie zmieni, więc nie jest to prognoza kosztu – dlatego w formularzu informacyjnym musi pokazać też przykładowe RRSO przy wyższej stopie.

Wasza sytuacja – co robić

Wasza sytuacjaCo się zmieniaCo zrobić
Kredyt dopiero planujecie, umowę podpiszecie w 2027 roku albo późniejzmienna stopa będzie oparta na nowym wskaźniku: zalecanym przez grupę roboczą POLSTR 1M Stopa Składana albo innym wpisanym w umowę; banki mają oferować też stałą lub okresowo stałąporównujcie oprocentowanie, czyli wskaźnik plus marża, i RRSO policzone na tych samych założeniach, a nie samą marżę; poproście o tę samą symulację dla stopy zmiennej i okresowo stałej
Umowę podpisujecie jeszcze w 2026 rokuumowa może być na WIBOR, POLSTR albo stałej stopiejeśli bank proponuje WIBOR, zapytajcie, co umowa przewiduje na wypadek zaprzestania wskaźnika i co stanie się z oprocentowaniem po 2036 roku; przy kredycie budowlanym – co, jeśli w 2027 roku potrzebny będzie aneks
Jesteście w trakcie wypłat transzsama wypłata transzy w 2027 roku nie zmienia wskaźnika z powodu datysprawdźcie w umowie, od kiedy liczy się okres spłaty i okres stałej stopy; przed aneksem zwiększającym kwotę zapytajcie, na jakim wskaźniku będzie
Spłacacie kredyt na WIBOR 1M, 3M albo 6M ze zmienną stopą1 stycznia 2027 roku nic się nie dzieje; możecie dostać propozycję aneksu; przy innym terminie WIBOR sprawdźcie jego datę końcaaneks policzcie tak, jak opisuję niżej; niezależnie od reformy możecie wnioskować o zmianę na stałą lub okresowo stałą stopę
Spłacacie kredyt z okresowo stałą stopądo końca okresu stałego stopa się nie zmienia; rata może się zmienić z innych powodów – po nowej transzy, po końcu karencji albo przy ratach malejącychnajpóźniej dwa miesiące przed jego końcem bank powinien przedstawić Wam oprocentowanie według wszystkich formuł, które oferuje; sprawdźcie, na czym opiera się formuła zapasowa w umowie
Umowa zawarta przed 22 lipca 2017 rokujak wyżej, ale część ochrony z ustawy o kredycie hipotecznym jej nie dotyczyzasady nadpłaty i rekompensaty sprawdźcie w samej umowie

Kredyt na budowę w transzach w okresie przejścia

Kredyt na budowę działa inaczej niż kredyt na gotowe mieszkanie. Umowę podpisujecie raz, a pieniądze bank wypłaca w transzach, po kolejnych etapach budowy, często przez wiele miesięcy. Więcej piszę w tekście o tym, jak działają transze i rozliczenie budowy z bankiem. Jeżeli podpisujecie umowę pod koniec 2026 roku, część transz wypadnie już w 2027 roku, kiedy w nowych umowach WIBOR ma nie występować.

Z komunikatów nadzoru wynika, że dotyczą one nowych umów, a wypłata transzy to wykonanie umowy już zawartej. Sama data transzy nie przenosi więc kredytu na POLSTR. Co dalej z oprocentowaniem, rozstrzyga Wasza umowa, w tym zapis o tym, co bank robi, gdy wskaźnik przestaje być publikowany – unijne prawo o wskaźnikach referencyjnych wymaga, żeby banki miały takie plany i uwzględniały je w umowach z klientami. Nadzór nie wypowiedział się wprost o transzach, dlatego potwierdźcie to w banku przed podpisaniem.

Osobna sprawa to aneks w trakcie budowy: na budowie zdarza się, że trzeba zwiększyć kwotę kredytu albo przesunąć terminy transz, bo prace idą wolniej. Czy bank potraktuje taki aneks w 2027 roku jak nową umowę i zaproponuje przy nim nowy wskaźnik – dokumenty nadzoru tego nie rozstrzygają. To jest pytanie do banku na etapie wyboru oferty, nie wtedy, gdy aneks jest już potrzebny. Co robić, gdy pieniędzy na budowę zaczyna brakować, opisałem osobno: co zrobić, gdy budżet nie wystarczy.

Kolejna rzecz to moment, w którym zaczyna się pełna rata. W czasie budowy zwykle płacicie tylko odsetki od wypłaconej części kredytu, a kapitał zaczynacie spłacać po zakończeniu tego okresu, czyli karencji. Policzyłem to na przykładzie z jawnymi założeniami: kredyt 600 000 zł na 25 lat, cztery transze po 150 000 zł w pierwszym, piątym, dziesiątym i piętnastym miesiącu, karencja 18 miesięcy wliczona w okres kredytu, POLSTR 1M Stopa Składana z 20 października 2026 roku, czyli 3,53946%, plus przykładowa marża 2,00 punktu procentowego, a wskaźnik niezmienny przez cały czas. Każdy miesiąc liczę jako jedną dwunastą roku, a transzę jako wypłaconą na jego początku – bank liczy odsetki za rzeczywistą liczbę dni, więc jego kwoty mogą się nieco różnić.

MomentMiesięczna płatność
po pierwszej transzy, wypłacone 150 000 zł692,43 zł odsetek
po drugiej transzy, wypłacone 300 000 zł1 384,87 zł odsetek
po trzeciej transzy, wypłacone 450 000 zł2 077,30 zł odsetek
po czwartej transzy, wypłacone 600 000 zł2 769,73 zł odsetek
pierwsza pełna rata po karencji, 282 raty równe3 809,10 zł
dla porównania: rata liczona na pełne 300 miesięcy3 698,68 zł
karencja dłuższa o 6 miesięcy przy tym samym okresie kredytu, 276 rat3 849,58 zł

Z tego wynika jedno: jeśli karencja mieści się w okresie kredytu, kapitał spłacacie w krótszym czasie i pełna rata jest wyższa niż w symulacji „na 25 lat”, którą często pokazuje się na początku. Opóźnienie budowy podnosi ją jeszcze, o ile umowa nie wydłuża okresu. Za 18 miesięcy karencji z tego przykładu zapłacilibyście łącznie 31 159 zł odsetek. Jeśli budowa przeciągnie się o pół roku, a karencja wydłuży się do 24 miesięcy w tym samym okresie kredytu, odsetki w karencji wzrosną do 47 778 zł, a pełna rata – o 40,48 zł. Łączny koszt odsetek całego kredytu urośnie w tym przykładzie o 4 935,15 zł, bo przez te pół roku płacilibyście odsetki tak czy inaczej, tylko bez spłaty kapitału. Do tego dochodzi koszt mieszkania, w którym czekacie na przeprowadzkę, i ewentualne opłaty za aneks. Czy karencja liczy się do okresu kredytu i co się dzieje, gdy budowa się przedłuża – to jest w umowie i warto o to zapytać wprost.

Przed podpisaniem umowy kredytu budowlanego zadałbym bankowi pięć pytań:

  1. Na jakim wskaźniku jest oprocentowanie i co umowa przewiduje, gdy ten wskaźnik przestanie być publikowany?
  2. Czy transze wypłacone w 2027 roku i później pozostają na tym samym wskaźniku i marży?
  3. Co z oprocentowaniem przy aneksie zwiększającym kwotę albo zmieniającym harmonogram transz?
  4. Jeśli wybieramy okresowo stałą stopę – od kiedy liczy się okres stały: od podpisania, od pierwszej transzy czy od końca karencji?
  5. Czy karencja jest wliczona w okres kredytu i co się dzieje z ratą, gdy budowa się wydłuży?

Stała, okresowo stała czy zmienna od POLSTR

Reforma nie zmienia najważniejszej decyzji, przed którą stajecie przy kredycie: czy przyjmujecie ryzyko zmiany stóp, czy na kilka lat albo na cały okres kredytu przenosicie je na bank. Nadzór oczekuje od banków, żeby miały w ofercie kredyty o stałej lub okresowo stałej stopie, z okresem stałym co najmniej pięcioletnim, i żeby ten okres wydłużały. Tak zaleca Rekomendacja S KNF. Okresowo stała stopa to umowa, w której oprocentowanie jest stałe przez kilka lat, a potem ustalane od nowa.

Policzyłem, ile może kosztować ten spokój, przy takich założeniach: 600 000 zł na 25 lat, raty równe, zmienna stopa 5,53946%, czyli POLSTR 1M Stopa Składana z 20 października 2026 roku plus przykładowa marża 2,00 punktu procentowego, a okresowo stała na 5 lat wyższa od niej o 0,50 punktu procentowego – to założenie przykładu, nie oferta żadnego banku. Porównuję sumę odsetek zapłaconych w ciągu pierwszych 60 rat.

Co się dzieje ze wskaźnikiemWynik zmiennej wobec stałej przez 5 latNajwyższa rata zmiennej
nic się nie zmieniazmienna taniej o 14 845,85 zł3 698,68 zł
od trzynastego miesiąca wyższy o 1 punkt procentowyzmienna drożej o 8 515,82 zł4 055,11 zł
od trzynastego miesiąca wyższy o 2 punkty procentowezmienna drożej o 32 031,54 zł4 426,86 zł
od trzynastego miesiąca niższy o 1 punkt procentowyzmienna taniej o 38 018,59 zł3 698,68 zł

Rata przy stałej stopie wynosi w tym przykładzie 3 880,29 zł i nie zmienia się przez pięć lat. Przy podanych założeniach zmienna przestaje być tańsza, gdy wskaźnik od drugiego roku jest wyższy o więcej niż około 0,64 punktu procentowego. Nie przewiduję, czy tak będzie, pokazuję tylko mechanizm: w tym przykładzie stała jest na starcie droższa i to jest cena za to, że rata nie wzrośnie przez pięć lat, a przy zmiennej przyjmujecie, że może wzrosnąć o kilkaset złotych miesięcznie. W Waszej ofercie różnica między stałą a zmienną może być większa, mniejsza albo odwrotna – sprawdźcie ją, zanim założycie, że spokój kosztuje. Ile może wzrosnąć rata przy wyższym wskaźniku, rozpisałem w tekście o tym, co, jeśli WIBOR wzrośnie – mechanizm przy POLSTR jest ten sam. W tym samym przykładzie wskaźnik wyższy od trzynastego miesiąca o 1 punkt procentowy podnosi ratę z 3 698,68 zł do 4 055,11 zł, czyli o 356,43 zł, a o 2 punkty – do 4 426,86 zł, czyli o 728,18 zł. Jeżeli taki wzrost rozłożyłby Wasz domowy budżet, nie zakładajcie sobie pętli na szyję. Swój wariant porównacie w kalkulatorze stałej i zmiennej stopy – liczy raty równe i nie uwzględnia nadpłaty.

Często słyszę, że stała stopa daje większą zdolność kredytową. Według Rekomendacji S bank, licząc zdolność, dolicza do oprocentowania bufor na wzrost stóp. Przy zmiennej stopie i dzisiejszej stopie referencyjnej NBP 3,75% wynosi on co najmniej 2,5 punktu procentowego, a w okresach dużej zmienności stóp – więcej. Przy okresowo stałej zależy od długości okresu stałego: przy 5 latach w kredycie na 25 lat to także 2,5 punktu, przy 10 latach 1,875 punktu. Przy 5-letniej stałej minimalny bufor jest więc taki sam jak przy zmiennej w okresie bez dużej zmienności stóp. Jeśli pozostałe założenia oceny są takie same, różnicę w zdolności robi wtedy przede wszystkim oprocentowanie oferty. To są minima nadzorcze – bank może liczyć ostrożniej. Poproście o wyliczenie zdolności dla obu formuł przy tej samej kwocie, okresie i harmonogramie transz. Jak samemu policzyć, na jaki kredyt Was stać, pokazuję w tekście o tym, jak policzyć realny budżet budowy.

Osobna sprawa to nadpłata po sprzedaży mieszkania. Wiele osób buduje dom, mieszkając w mieszkaniu, które po przeprowadzce chce sprzedać i nadpłacić kredyt. Przy okresowo stałej stopie bank może przez cały okres stałego oprocentowania pobrać za taką nadpłatę rekompensatę – jeśli przewiduje ją umowa – nie wyższą niż jego koszty bezpośrednio związane z wcześniejszą spłatą. Przy zmiennej stopie rekompensata jest możliwa tylko przez 36 miesięcy od zawarcia umowy i ma trzy limity: nie więcej niż odsetki od nadpłacanej kwoty za rok, a gdy do końca umowy zostało mniej niż rok – za ten krótszy czas, nie więcej niż 3% tej kwoty i, tak jak przy stałej, nie więcej niż koszty banku związane z wcześniejszą spłatą. Te zasady wynikają z ustawy o kredycie hipotecznym i dotyczą umów zawartych od 22 lipca 2017 roku. Zanim wybierzecie stałą stopę, zapytajcie bank, jak w tej ofercie liczy się rekompensatę i ile mogłaby wynieść przy Waszej nadpłacie. Gdy umowa już obowiązuje, bank na Wasz wniosek musi w ciągu 7 dni roboczych podać koszty wcześniejszej spłaty wraz z założeniami. Kiedy nadpłata się opłaca i jak ją zaplanować, opisałem w tekście o tym, czy przy nadpłacie skracać okres, czy obniżać ratę.

Koniec okresu stałego nie oznacza automatycznie przejścia na zmienną stopę. Strony mogą uzgodnić kolejny okres stały, a jeśli się nie porozumieją, działa formuła wpisana w umowę. Bank nie może pobrać opłaty za ustalenie nowej stopy. Datę końca okresu stałego wyznacza umowa – przy kredycie budowlanym może się liczyć od uruchomienia, a nie od podpisania. Jeśli formuła zapasowa w umowie opiera się na WIBOR, a okres stały kończy się blisko 2036 roku albo później, zapytajcie, co wtedy.

Aneks od banku – co obowiązuje dziś, a co jest w projekcie

Dziesięcioletni okres przejściowy ma dać bankom czas na zmniejszenie liczby umów opartych na WIBOR. KNF wprost pisze, że ten czas pozwala także na zmianę umów z konsumentami. Wasza umowa może się zmienić na trzy sposoby i każdy działa inaczej:

  • Aneksem: bank proponuje zmianę, którą możecie przyjąć, negocjować albo odrzucić. Dziś nic w prawie nie każe Wam podpisywać takiego aneksu. Co się stanie, jeśli go nie podpiszecie, wynika z Waszej umowy i obowiązujących przepisów, a nie z prasy.
  • Na podstawie zapisu, który już jest w umowie: część umów ma klauzulę opisującą, jaki wskaźnik bank zastosuje, gdy dotychczasowy przestanie być publikowany. Wtedy bank wykonuje umowę, a nie proponuje nową. Poproście, żeby wskazał konkretny zapis, zdarzenie, które go uruchomiło, datę zmiany i wyliczenie nowego oprocentowania. Jeśli się z tym nie zgadzacie, zacznijcie od reklamacji w banku – zasady jej rozpatrywania i pomoc Rzecznika Finansowego opisuje ustawa o rozpatrywaniu reklamacji.
  • Z mocy prawa – przepisy pozwalają ministrowi finansów wyznaczyć zamiennik wskaźnika rozporządzeniem, ale w czerwcu 2026 roku uznano, że nie ma takiej potrzeby. Czy to stanowisko się zmieni, dziś nie wiadomo. Projekt rządowy, o którym piszę niżej, jeszcze nie obowiązuje.

Czy wiecie, że z bankiem można negocjować? Przy aneksie dotyczy to przede wszystkim marży, ewentualnego spreadu korygującego, czyli stałego dodatku do nowego wskaźnika, wyrównującego różnicę między wskaźnikami, i tego, czy razem z oprocentowaniem nie zmienia się coś jeszcze. Przy porównaniu aneksu z obecną umową sprawdźcie:

  • pełną nazwę nowego wskaźnika, na przykład POLSTR 1M Stopa Składana, a nie samo „POLSTR”, i od kiedy obowiązuje,
  • marżę i spread korygujący – razem ze wskaźnikiem dają Wasze oprocentowanie,
  • jak często zmienia się oprocentowanie i z którego dnia bank bierze wartość wskaźnika,
  • czy aneks zmienia coś poza oprocentowaniem: opłaty, ubezpieczenia, produkty dodatkowe, zasady nadpłaty,
  • czy po aneksie możecie przejść na stałą stopę i na jakich warunkach.

Jak to policzyć? Weźcie oprocentowanie, które macie dziś, czyli WIBOR z ostatniego ustalenia plus marża, i porównajcie je z oprocentowaniem z aneksu, czyli nowym wskaźnikiem plus marża plus spread. Przy wartościach z 19–20 października 2026 roku kredyt na WIBOR 3M z marżą 2,00 punktu miałby takie samo oprocentowanie jak kredyt na POLSTR 1M Stopa Składana z marżą około 2,35 punktu. To nie jest stała zależność, bo oba wskaźniki się zmieniają – pokazuje tylko, że wyższa marża w aneksie nie musi oznaczać wyższej raty. Na swoich liczbach policzycie to w kalkulatorze raty po zmianie wskaźnika.

Zostaje projekt rządowy. W czerwcu 2026 roku ministerstwo finansów skierowało do uzgodnień projekt ustawy w wersji z 18 czerwca 2026 roku. W październiku 2026 roku był nadal na etapie uzgodnień. Dotyczy właśnie kredytów na wskaźniku, którego koniec ogłoszono. Jeśli wejdzie w życie w tym kształcie:

  • bank w ciągu 9 miesięcy będzie musiał złożyć Wam ofertę zmiany oprocentowania, a w niej co najmniej wybór między stałą stopą a nową zmienną na innym wskaźniku; jeśli koniec wskaźnika ogłoszono przed wejściem nowych zasad w życie, te 9 miesięcy liczy się od dnia ich wejścia w życie,
  • oferta będzie wiązać bank przez 2 miesiące,
  • brak odpowiedzi albo odmowa nie będą podstawą do wypowiedzenia umowy, żądania wcześniejszej spłaty ani zmiany pozostałych warunków, w tym marży,
  • oferta nie będzie mogła podnieść marży, a obniżyć ją może,
  • nowe zasady obejmą także umowy hipoteczne sprzed 22 lipca 2017 roku, ale nie obejmą umów, które kończą się przed upływem terminu na ofertę, ani tych, w których po ogłoszeniu końca WIBOR uzgodniliście już z bankiem oprocentowanie bez niego,
  • wskaźnika, którego koniec ogłoszono, a dziś jest nim WIBOR, nie będzie wolno stosować w umowach zawieranych po wejściu nowych zasad w życie.

To jest projekt, więc nie przenoście tych gwarancji na aneks, który dostaniecie dziś: dopóki projekt nie zostanie uchwalony, liczy się Wasza umowa i przepisy, które obowiązują dziś. Według uzasadnienia projektu na koniec 2024 roku na WIBOR opartych było około 1,66 mln umów kredytu hipotecznego, więc to jest sprawa, którą będzie żyć bardzo wiele rodzin.

Na koniec spread korygujący. Dla firm grupa robocza zarekomendowała przy starych umowach POLSTR plus spread korygujący liczony według metody międzynarodowej, opartej na medianie różnic między wskaźnikami z pięciu lat. Dla kredytów konsumenckich i hipotecznych takiej rekomendacji nie znalazłem, a aktu, który wyznaczałby spread, według stanowiska z czerwca 2026 roku nie przewiduje się. Jeśli w aneksie jest spread – zapytajcie, jak został policzony.

Jak policzyć swoją ratę

Najprostszy przykład, z założeniami wypisanymi wprost: kredyt 600 000 zł na 25 lat, raty równe, marża przykładowa 2,00 punktu procentowego, która nie jest ofertą żadnego banku, wartości wskaźników z GPW Benchmark: WIBOR 3M 3,89% z 19 października 2026 roku i POLSTR 1M Stopa Składana 3,53946% z 20 października 2026 roku, oba przez cały okres bez zmian.

OprocentowanieRata
WIBOR 3M + 2,005,89%3 825,56 zł
POLSTR 1M Stopa Składana + 2,005,53946%3 698,68 zł
różnica0,35054 punktu126,88 zł miesięcznie

Ten rachunek pokazuje tylko jedno: przy tej samej marży niższy wskaźnik daje niższą ratę. W rzeczywistości marże przy różnych wskaźnikach nie muszą być takie same, a wskaźniki się zmieniają. Do swojego rachunku bierzcie wartości, które bank faktycznie zastosował – są w harmonogramie spłat i w zawiadomieniu o zmianie oprocentowania. Umowa kredytu hipotecznego musi przewidywać, że o zmianie wskaźnika dowiecie się najpóźniej razem z nowym harmonogramem. Dzisiejsze notowanie ze strony GPW Benchmark służy do policzenia scenariusza, a nie do odtworzenia Waszej obecnej raty, bo bank mógł ustalić oprocentowanie z innego dnia. Bank zaokrągla też raty do grosza i liczy odsetki za rzeczywistą liczbę dni, więc moje przykłady pokazują mechanizm, a nie kwotę z Waszego harmonogramu.

Policzcie to na swoich liczbach

Do sytuacji opisanych w tym tekście są dwa kalkulatory. Wpisujecie w nich wartości z własnej umowy albo oferty – wskaźnik, marżę, saldo i liczbę rat – a kalkulator pokazuje, co się zmienia.

  • Rata po zmianie wskaźnika z WIBOR na POLSTR – porównanie raty i odsetek przed aneksem i po nim, marża, przy której oprocentowanie się nie zmienia, i rata przy wskaźniku wyższym o 1 i 2 punkty procentowe.
  • Stała, okresowo stała czy zmienna stopa – dla rat równych: ile kosztuje stała stopa w porównaniu ze zmienną w Waszym scenariuszu i przy jakiej zmianie wskaźnika obie kosztują tyle samo. Nadpłaty kalkulator nie uwzględnia – przy planowanej dużej nadpłacie poproście bank o harmonogramy obu ofert z nadpłatą w tym samym miesiącu.

Oba kalkulatory liczą samo oprocentowanie. Opłat, ubezpieczeń i warunków dodatkowych nie uwzględniają – te porównajcie w ofercie.

Kiedy zmiana wskaźnika niczego nie zmienia albo się nie opłaca

  • Macie okresowo stałą stopę na najbliższe lata. Do końca okresu stałego wskaźnik nie wpływa na Wasze oprocentowanie; rata może się zmienić tylko z innych powodów, na przykład po nowej transzy albo po końcu karencji. Reforma wróci do Was przy ustalaniu kolejnego okresu.
  • Wasz kredyt skończy się przed 2037 roku. Jeśli jest oparty na WIBOR 1M, 3M albo 6M, wskaźnik będzie publikowany do końca Waszej umowy. Aneks rozważcie tylko wtedy, gdy po policzeniu wychodzi korzystnie.
  • Aneks wyrównuje różnicę wskaźników marżą albo spreadem. Jeśli zmiana marży razem ze spreadem jest równa różnicy między starym a nowym wskaźnikiem w porównywanym dniu, oprocentowanie zostaje takie samo, a zmienia się tylko sposób jego liczenia. Taki aneks ma sens, jeśli zależy Wam na wskaźniku, który będzie publikowany po 2036 roku, albo jeśli razem z nim dostajecie lepsze warunki w czymś innym.
  • Czekanie z kredytem „na POLSTR”. Nazwa wskaźnika nie przesądza o koszcie kredytu, a budowa ma własny harmonogram – pozwolenie, ekipy, sezon. Odkładania umowy tylko z tego powodu nie radzę.

Co krąży w sieci, a jest nieaktualne albo błędne

Przygotowując ten tekst, przeczytałem sporo artykułów o reformie, które wciąż wysoko stoją w wyszukiwarce. Część z nich opisuje stan sprzed kilku lat, część upraszcza go tak, że prowadzi do złych decyzji. Oto tezy, które powtarzają się najczęściej:

  • „WIBOR zniknie w 2025 roku” albo „od 2028 roku wszystkie umowy zostaną przeliczone”. To plany z lat 2022 i 2025, oba nieaktualne. Obecny stan: nowe umowy bez WIBOR od 2027 roku, publikacja do końca 2036 roku, bez zapowiedzi ustawowego przeliczenia.
  • „1 stycznia 2027 roku wszystkie kredyty przejdą na POLSTR”. To błędne, bo ta data dotyczy nowych umów. Istniejące umowy na WIBOR mogą trwać dalej, dopóki wskaźnik jest publikowany albo dopóki nie zostaną zmienione.
  • „Od 2027 roku będzie już tylko POLSTR”. To nieprecyzyjne: w nowych kredytach ze zmienną stopą WIBOR ma nie występować, a POLSTR jest zalecany, ale nie obowiązkowy. Nadzór pisze też o POLSTR stosowanym obok stałej lub okresowo stałej stopy, a nie zamiast nich.
  • „POLSTR jest niższy, więc kredyt będzie tańszy”. W tej postaci to nieprawda, bo o koszcie decyduje oprocentowanie, czyli wskaźnik plus marża, a do tego prowizje i ubezpieczenia.
  • „Bank musi dać dwa miesiące na decyzję i nie może podnieść marży w aneksie”. To zapisy z projektu rządowego, który nie obowiązuje. Wbrew temu, co sugerują niektóre tytuły, dziś o warunkach aneksu decydujecie w negocjacji z bankiem.
  • „Po zniknięciu WIBOR oprocentowanie spadnie do samej marży”. Nic w dokumentach nadzoru ani w projekcie rządowym na to nie wskazuje. Co stanie się z umową, w której po 2036 roku nadal będzie WIBOR, a zapis zapasowy jej nie rozstrzyga – tego dziś nie da się ustalić. Dziesięć lat to dość czasu, żeby wcześniej zdecydować: aneks, stała stopa na cały okres albo okresowo stała z formułą zapasową, która nie opiera się na WIBOR. Sam okres stały problem tylko odsuwa, jeśli po nim umowa wraca do WIBOR.

Pytania czytelników

Poniżej trzy sytuacje, na których dobrze widać, jak reforma dotyka budujących. Liczby w odpowiedziach są przykładowe, z założeniami podanymi przy nich.

„Podpisujemy umowę kredytu na budowę we wrześniu 2026 roku, na WIBOR 3M. Ostatnia transza wypadnie w marcu 2027 roku. Czy bank przeliczy nas wtedy na POLSTR?”

Sama data transzy tego nie zrobi. Komunikaty KNF dotyczą nowych umów zawieranych od 1 stycznia 2027 roku, a transza wypłacona w marcu to wykonanie umowy z września. WIBOR 3M będzie publikowany do końca 2036 roku, więc w Waszej umowie może zostać. Przed podpisaniem sprawdziłbym dwie rzeczy. Pierwsza: co umowa mówi o sytuacji, w której WIBOR przestanie być publikowany – to ważne, jeśli kredyt potrwa dłużej niż do 2036 roku. Druga: co bank zrobi, gdyby w 2027 roku trzeba było zwiększyć kwotę albo przesunąć transze. Tego dokumenty nadzoru nie rozstrzygają i odpowiedź warto mieć na piśmie.

„Bank przysłał aneks: POLSTR 1M Stopa Składana zamiast WIBOR 3M, marża wyższa o 0,30 punktu. Zostało nam 480 000 zł do spłaty i 22 lata. Podpisać?”

Najpierw policzcie oprocentowanie przed aneksem i po nim. Przykład na wartościach z 19–20 października 2026 roku: WIBOR 3M 3,89% plus marża 2,00 daje 5,89% i ratę 3 247,63 zł; POLSTR 1M Stopa Składana 3,53946% plus marża 2,30 daje 5,83946% i ratę 3 233,38 zł. Rata spadłaby o 14,25 zł, czyli przy tych wartościach aneks nie pogarsza oprocentowania, mimo wyższej marży. Marża, przy której oprocentowanie byłoby dokładnie takie samo, to około 2,35 punktu. Potem sprawdźcie resztę: czy aneks zmienia coś poza oprocentowaniem, jak często będzie zmieniać się rata i czy możecie później przejść na stałą stopę. Pamiętajcie też, że zakaz podnoszenia marży w ofercie zmiany oprocentowania jest w projekcie rządowym, który jeszcze nie obowiązuje – dziś o marży w aneksie decydujecie sami, przyjmując go albo nie. Jeśli aneks się nie opłaca, możecie go negocjować albo nie podpisywać; co wtedy, wynika z Waszej umowy.

„Wybieramy między okresowo stałą stopą na 5 lat a zmienną na POLSTR. Po przeprowadzce chcemy sprzedać mieszkanie i nadpłacić około 200 000 zł. Co wybrać?”

Przy takim planie liczy się nie tylko oprocentowanie, ale też koszt nadpłaty. Przy stopie zmiennej bank może pobrać rekompensatę – jeśli przewiduje ją umowa – tylko w ciągu 36 miesięcy od zawarcia umowy i najwyżej 3% nadpłacanej kwoty, a przy tym nie więcej niż odsetki od niej za rok – albo za krótszy czas, jeśli do końca umowy zostało mniej niż rok – i nie więcej niż koszty banku związane z wcześniejszą spłatą. W przykładzie z oprocentowaniem 5,53946% odsetki od 200 000 zł za rok to około 11 079 zł, więc z tych dwóch limitów niższy jest limit 3%, czyli 6 000 zł. To górna granica – rzeczywista rekompensata może być niższa albo żadna, a po upływie 36 miesięcy bank nie może jej pobrać. Przy okresowo stałej stopie bank może w okresie stałym pobrać rekompensatę do wysokości swoich kosztów związanych z wcześniejszą spłatą, jeśli umowa ją przewiduje. Kwoty nie da się policzyć bez danych banku, więc przed wyborem zapytajcie, jak bank liczy rekompensatę w tej ofercie. Ustawowy termin 7 dni roboczych na podanie kosztów dotyczy wniosku złożonego, gdy umowa już obowiązuje. Jeśli sprzedaż mieszkania planujecie w ciągu pierwszych lat, a stała stopa wiąże się z wysoką rekompensatą, zmienna stopa może wyjść korzystniej mimo ryzyka wzrostu raty. Rozstrzygną to liczby z Waszej oferty.

Macie pytanie o swoją sytuację? Napiszcie przez formularz kontaktowy – najciekawsze przypadki opisuję w kolejnych aktualizacjach. Odpowiedzi to informacja o zasadach i przepisach, nie porada kredytowa ani prawna.

Co z tego wynika dla budujących

WIBOR kończy się powoli: nowe umowy mają go nie mieć od 2027 roku, stare mogą na nim zostać do końca 2036 roku, a ustawowego przeliczenia wszystkich umów na dziś nie zapowiedziano. Jeśli dopiero bierzecie kredyt, porównujcie całe oprocentowanie i zdecydujcie świadomie między stałą a zmienną stopą. Jeśli budujecie w transzach, zapytajcie bank, co ze wskaźnikiem przy transzach i aneksach w 2027 roku. Jeśli spłacacie kredyt na WIBOR 1M, 3M albo 6M, nie musicie nic robić 1 stycznia 2027 roku, ale każdą propozycję aneksu policzcie, zanim ją podpiszecie. Więcej o samym mechanizmie kredytu budowlanego piszę w tekście o tym, jak działa kredyt na budowę domu, a o tym, ile kredytu w ogóle brać, w tekście o kredycie hipotecznym przy budowie domu.

Tekst opisuje stan reformy i prawa na 20 października 2026 roku na podstawie komunikatów KNF i Narodowej Grupy Roboczej, dokumentów GPW Benchmark, ustawy o kredycie hipotecznym, Rekomendacji S i projektu rządowego z czerwca 2026 roku. Ma charakter informacyjny i nie jest poradą kredytową, prawną ani inwestycyjną. Wartości wskaźników podaję z datą, przykłady liczbowe opierają się na założeniach opisanych przy nich i nie są ofertą żadnego banku. Przed podpisaniem umowy albo aneksu sprawdźcie aktualne warunki w swoim banku.

Wróć do bloga

Powiązane artykuły

Wszystkie artykuły »